# CHÍNH TRỊ 101 - NHỮNG THỨ CƠ BẢN NHẤT BẠN CẦN BIẾT VỀ CHÍNH TRỊ (Tư duy Phản biện, vv)

**Channel:** Tạ Ngọc Quý
**Source:** https://www.youtube.com/watch?v=7Wh_U4Jy3Ac
**Transcript page:** https://www.withtranscript.ai/video/7Wh_U4Jy3Ac

## Chapters

- 0:00 — Lý do trẻ em học chính trị sớm
- 4:33 — Luật lệ, xung đột và cộng đồng
- 9:16 — So sánh giáo dục và khái niệm chính trị
- 14:50 — Lịch sử tiến hóa các hình thức chính trị
- 20:50 — Giáo dục chính trị hiện đại và tư tưởng

## Transcript

**[0:00]:** Khi nghe đến hai từ chính trị thì bạn sẽ cảm thấy là đây là một thứ rất xa vời, hoặc là việc của các bác lãnh đạo. Nhưng biết đâu được, có thể là bạn, hoặc một trong số những người xem video này lại là một chính trị gia trong tương lai thì sao? Cảm giác ban đầu của mình khi tìm hiểu về chính trị cũng thế đấy. Lúc đấy mình cảm thấy chính trị là một chủ đề khá chán và phức tạp. Nhưng hóa ra lại không phải thế.

**[0:19]:** Và mình nhận ra rằng cho dù bạn là ai thì việc hiểu được những khái niệm cơ bản nhất về chính trị cũng giống như đi tìm đáp án cho hai câu hỏi lớn nhất của cuộc đời. Đấy chính là bạn là ai? Và bạn có thể làm gì? Chính trị không giúp bạn trả lời được hai câu hỏi này một cách toàn diện. Nhưng nó sẽ là một sự bổ sung khá thiết thực có thể giúp bạn kiểm chứng và phản biệt được những hiểu biết của bạn về chính bản thân để xem cái hiểu biết đấy nó là sự thật hay là ảo tưởng.

**[0:43]:** Bởi vì nghe thì đau to búa lớn thế thôi, nhưng chính trị thực chất là dạy cho bạn hiểu được về thế nào là quyền lợi, thế nào là trách nhiệm và cách mà xã hội này vận hành. Thực tế là ở các nước phát triển như phương Tây thì bọn trẻ con học mẫu giáo hay là tiểu học đã được dạy về chính trị rồi. Nhưng mà ở độ tuổi còn quá nhỏ như thế thì trẻ con học về cái này để làm gì nhỉ? Và người ta sẽ dạy chính trị cho mấy đứa nhỏ như thế nào? Cùng tìm hiểu nhé!

**[1:06]:** Ở các nước phát triển như là Âu Mỹ hay là Bắc Âu thì người ta không dạy chính trị cho trẻ em theo kiểu các lý thuyết khô khan về đảng phái hay là cương lĩnh. Thay vào đấy thì ngay từ khi còn rất là nhỏ thì bọn trẻ đã được học về cái gọi là civics và citizenship education, nghĩa là công dân học và giáo dục tư cách về công dân. Bạn có thể nghĩ là ùi giời, giáo dục công dân thì nói luôn là giáo dục công dân đi, còn bài đặt màu mè hoa lá hẹ cao siêu làm cái gì? Đúng là mấy từ đấy có thể dịch là giáo dục công dân thật. Nhưng nó không phải kiểu giáo dục công dân như bạn được học ở Việt Nam đâu.

**[1:38]:** Nó khác và cũng hay hơn rất nhiều. Thế mục đích khi người ta dạy cho trẻ con học chính trị để làm gì nhỉ? Tất nhiên là không phải họ kỳ vọng con em mình sẽ trở thành những chính trị gia trong tương lai đâu. Mà là như mình đã nói, chính trị sẽ giúp trẻ hiểu được về 3 thứ như sau. Một là quyền lợi, hai là trách nhiệm và ba là cách mà xã hội này vận hành.

**[1:57]:** Hiểu được mấy thứ chính trị của người lớn như thế thì có ích gì cho trẻ nhỏ? Lý do thực tế nhất là bởi vì khi đến tuổi đi học ngộ giáo thì trẻ đã phải tiếp xúc với những đứa trẻ khác cho nên lớp học giờ đây đã giống như một xã hội thu nhỏ. Vậy việc học về những khái niệm cơ bản nhất trong chính trị sẽ giúp trẻ biết cách tương tác nhóm với các bạn và với cả chính thầy cô một cách phù hợp chứ không phải là hành xử tùy theo cảm xúc. Chính trị và tiền bạc là hai thứ mà trẻ mộng giáo ở bên Tây được học rất là sớm và khi mà lên tiểu học thì nó trở thành một môn chính được gọi là Social Studies ở Mỹ và Citizenship ở Anh. Cụ thể là từ 4 đến 7 tuổi thì trẻ đã được dạy về một loạt các kỹ năng xã hội và các giá trị đạo đức cơ bản.

**[2:32]:** Đầu tiên là Fairness and Sharing, nghĩa là công bằng và chia sẻ. Trẻ sẽ được học hiểu về thế nào là công bằng, công bằng là gì và tại sao bạn lại phải chia sẻ. Tất nhiên là ở độ tuổi nhỏ như thế thì trẻ chưa tiếp thu được các khái niệm kiểu lý thuyết hay là kiến thức. Cho nên là người ta đã dạy cho trẻ thông qua trải nghiệm thực tế và trình bày quan điểm cá nhân. Ví dụ họ sẽ dạy cho trẻ hiểu rằng công bằng không phải là ngang bằng.

**[2:55]:** Không phải là bạn A có cái gì thì bạn B cũng sẽ phải có cái đấy mới gọi là công bằng. Mà công bằng nghĩa là ai cần gì để thành công thì họ sẽ nhận được cái họ cần đấy. Và sự chia sẻ cũng thế, họ dạy cho trẻ hiểu được mục đích của việc bạn chia sẻ là để duy trì các mối quan hệ xã hội, chứ không phải chia sẻ là bởi vì bạn bị ép buộc con phải nhường nghĩ, phải chia sẻ để người lớn cảm thấy hài lòng. Ví dụ, khi cả lớp đang chơi đồ chơi thì trẻ sẽ được dạy về cách dùng đồng hồ card hoặc là danh sách chờ để quản lý lượt chơi của chính mình và của các bạn. thì giáo viên họ cũng không nói là con đưa đồ chơi cho bạn đi và phụ huynh họ cũng không nói là con là anh là chị thì con phải nhường em mà họ sẽ nói là bạn A đang chơi cái này bao giờ đồng hồ cát hết 5 phút thì đến lượt của con.

**[3:36]:** Đấy là về sự chia sẻ nhé. Còn về sự công bằng thì trẻ sẽ được học qua một bài học tên là băng gạc công bằng như thế này. Giáo viên sẽ gọi 3 học sinh lên. Một đứa giả vờ bị xước tay, đứa giả vờ bị đau đầu và đứa còn lại giả vờ bị đau bụng. Xong rồi cô giáo sẽ dán băng gạc lên tay của cả 3 đứa và không cần biết là đứa nào bị đau ở đâu.

**[3:53]:** Xong thì cả lớp sẽ thảo luận với nhau là cô giáo đã dán băng gạc cho cả 3 đứa giống nhau. Như thế thì có công bằng chưa? Có bằng nhau chưa? Và sự công bằng và bình đẳng này có lợi ích gì cho họ? Mỗi học sinh sẽ tự nhận ra rằng công bằng là một người gặp vấn đề gì, thì ta phải cho họ giải pháp phù hợp với vấn đề đấy.

**[4:09]:** Chứ không phải công bằng là ai cũng nhận được thứ giống nhau. Những nội dung học mình vừa nói và sẽ tiếp tục nói đều là nội dung có thật, nằm trong bộ khung tiêu chuẩn về giáo dục uy tín nhất trong thời điểm hiện tại. Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về các giáo án tương tự như thế thì hãy search NAEYC. tức là Hiệp hội quốc gia về giáo dục và trẻ em Hoa Kỳ và CASEL tức là tổ chức hợp tác về học, tập, cảm xúc và xã hội. Mình vừa nói về sự chia sẻ và công bằng.

**[4:33]:** Vậy thì tiếp theo thì trẻ con sẽ được dạy về Rules and Laws tức là luật. Luật là gì? Tại sao lớp học lại phải có nội quy tức là luật? Và ai là người đặt ra luật? Và tại sao lại cần tới luật?

**[4:43]:** Nếu mà không có luật thì điều gì sẽ xảy ra? Đầu tiên thì người ta sẽ giải thích cho trẻ hiểu thế nào là luật và luật là gì. Luật không phải là công cụ để trừng phạt hay để người lớn thể hiện ưu quyền mà luật lệ là một kiểu thỏa thuận chung để giúp cộng đồng được an toàn và để tất cả đều vui. Chính vì luật lệ là thỏa thuận chung thế cho nên là các lớp học ở bên đấy không có một bảng nội quy in sẵn từ đầu mà trong tuần đầu tiên của các năm học thì các học sinh sẽ cùng với giáo viên sẽ tổ chức một buổi họp lớp để cùng nhau tự soạn thảo ra một bộ hiến pháp của lớp học. Tất nhiên thì trẻ vẫn sẽ được dạy theo kiểu trải nghiệm thực tế và giáo án lần này tên là Nếu thế giới không có đèn đỏ.

**[5:17]:** Đầu tiên là cho trẻ chơi trò đóng giả làm ô tô xong rồi chạy tự do quanh phòng, không tuân theo quy luật nào cả. Như thế thì kiểu gì bọn trẻ con nó sẽ vào vào nhau và lớp học sẽ giống như một cái chợ. Sau đấy thì giáo viên sẽ cho trẻ ngồi thành vòng tròn và thảo luận về chuyện gì vừa xảy ra. Các con cảm thấy thế nào khi không có luật lệ? Ở đây thì giáo viên sẽ không trả lời hộ và đưa đáp án có sẵn cho bọn trẻ mà tụi nhỏ phải tự trả lời các câu hỏi đấy.

**[5:40]:** Giáo viên chỉ đặt ra các câu hỏi kiểu như là chúng ta cần có những quy tắc nào để lớp học an toàn hơn. Sau đấy thì bọn trẻ sẽ tự đưa ra ý kiến và quan điểm cá nhân. Ví dụ như là phải đi bộ trong lớp này hay là không nên đánh bạn. Thế thì giáo viên sẽ ghi chép lại các ý kiến này của trẻ vào một tờ giấy lớn rồi cho tất cả học sinh in dấu vân tay lên tờ giấy đấy như một kiểu ký tên để phê chuẩn đạo luật. Nếu mà nói về chính trị thì không thể nào thiếu được kỹ năng đàm phán và giải quyết xung đột.

**[6:06]:** Cho nên là trẻ con cũng được dạy kỹ năng này từ rất sớm. Cụ thể là trẻ sẽ được dạy rằng xung đột là điều hoàn toàn bình thường trong xã hội, thay vì dập tắt xung đột bằng quyền lực như kiểu là 2 bạn im ngay, mỗi bạn ra đúng 1 góc lớp. thì phương Tây họ sẽ dạy trẻ về cái được gọi là High Scope Six Step Conflict Resolution tạm dịch là phương pháp 6 bước hòa giải để trẻ có thể phát triển được năng lực đàm phán Cụ thể là trong mỗi lớp học sẽ có một cái được gọi là Peace Corner tức là góc hòa bình được thiết kế riêng khi trẻ có xung đột thì giáo viên sẽ không phạt chúng nó mà chúng nó sẽ được mời vào góc hòa bình này thì ở đấy sẽ có một số các công cụ chữa lành cơ bản giống như là biểu đồ cảm xúc có thú bông để cho trẻ con ôm lấy để bình tĩnh và thay vì roi mây thì sẽ có một cái được gọi là Talking Stick Nghĩa là gậy nói chuyện.

**[6:49]:** Ví dụ, xung đột là hai đứa trẻ tranh giành một chiếc ô tô đồ chơi đi. Thì giáo viên sẽ đóng vai trò là một mediator, tức là người trung gian, chứ không phải là quan tòa.

**[6:58]:** Sau đấy thì cô giáo sẽ ngồi xuống ngang tầm mắt trẻ và giữ thái độ trung lập. Tiếp theo là giáo viên sẽ dùng những kỹ năng cơ bản của một nhà trị liệu. Đầu tiên là công nhận cảm xúc của trẻ. Ví dụ như là cô thấy hai bạn đang rất là tức và buồn. Sau đấy thì giáo viên sẽ cầm cái ô tô đồ chơi lên và hỏi là các con có vấn đề gì.

**[7:14]:** Thì bạn A và bạn B sẽ lần lượt trả lời. Ai được cầm cái gậy nói chuyện thì mới được lên tiếng. Sau đấy thì cô giáo sẽ xác định vấn đề là à, cả hai bạn đều muốn chơi cái ô tô này. Sau đấy sẽ đến một bước gọi là brainstorming, tức là tìm kiếm giải pháp bằng cách là cô giáo sẽ hỏi cả hai bạn là bây giờ giải quyết như thế nào thì cả hai con đều vui. Lúc đấy thì trẻ có thể đề xuất ý kiến của riêng trẻ, ví dụ như là cùng nhau chơi chung, hoặc là dùng đồng hồ card để quy định lượt chơi của mỗi đứa, hoặc là lấy thêm một cái ô tô khác.

**[7:42]:** Rồi cô giáo sẽ khen ngợi khi trẻ tự thống nhất được giải pháp và tiếp tục đứng từ xa để quan sát. Đấy là cách để giải quyết xung đột và đàm phán nhé. Và cuối cùng thì cái cơ bản cần học về chính trị đấy chính là Community Helpers. Tức là học về cộng đồng và vai trò cá nhân. Cái này thì sẽ giúp trẻ không nghĩ bản thân chúng nó là cái rốn của vũ trụ nữa mà nhận ra tầm quan trọng của sự tương trợ.

**[8:03]:** Tức là xã hội hoạt động ổn định là nhờ sự đóng góp chuyên biệt của từng cá nhân. Không ai sinh ra để sống và tồn tại một mình. Tất cả phải dựa vào nhau thì mới phát triển được. Chủ đề này không dừng ở việc nhận biết nghề nghiệp qua những thẻ flash, mà lại được tích hợp vào các hoạt động nhập vai kéo dài hàng tuần. Ví dụ như là giáo án thành phố của chúng ta, thì giáo viên sẽ biến chỗ chơi của lớp thành một khu vực cộng đồng, một góc làm biểu điện, một góc làm phòng khám và một góc để làm trạm ký hỏa.

**[8:29]:** Sau đấy thì cô giáo sẽ mời một người đưa thư, mời một bác sĩ hoặc là cảnh sát thực sự ở ngoài đời đến tham dự lớp học Và bọn trẻ sẽ chuẩn bị sẵn các câu hỏi để phỏng vấn các chú công an và bác sĩ kiểu như là Chú dùng công cụ này để làm gì? Hay là nếu mà không có cô thì chuyện gì sẽ xảy ra? Kiểu kiểu thế Sau đấy thì trẻ sẽ được giao các tình huống để xử lý theo hướng phối hợp Ví dụ như là có một vụ cháy ở xưởng gỗ Tất nhiên là xưởng gỗ đồ chơi Thì chúng ta cần phải gọi ai trước? Gọi linh cứu hỏa đến để dập lửa Sau thế thì bác sĩ sẽ làm gì để cứu người bị Thông qua việc xử lý tình huống cùng nhau thì trẻ sẽ hiểu được cách các mắt xích trong xã hội vận hành và hỗ trợ lẫn nhau như thế nào.

**[9:04]:** Tóm lại thì các nước phương Tây họ đã đưa các khái niệm chính trị vĩ mô như là kế ước xã hội, đàm phán chính trị hay là phân công lao động vào trong những bài học sinh động như thế để phát triển tư duy dân chủ và sự tự trị ngay từ khi trẻ còn nhỏ.

**[9:16]:** Vậy thì ở Việt Nam còn mấy cái này không? Theo thông tin chính thức thì từ năm 2018 hệ thống giáo dục Việt Nam cũng đã dạy những chủ đề tương tự như thế. đặc biệt là sau khi triển khai cái gọi là chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 cùng với sự xuất hiện của các trường mầm non tư thuộc ở quốc tế. Thế nhưng mà chết lý và phương pháp thực hành ở Việt Nam lại mang một màu sắc rất là khác. Tức là ở phương Đông thì hệ thống giáo dục sẽ tập trung vào cái được gọi là Morality và Obedience, nghĩa là đạo đức và sự vâng lời.

**[9:45]:** Còn ở phương Tây thì họ đề cao cái được gọi là Agency và Critical Thinking, tức là quyền tự trị và tư duy phản biệt. Ví dụ như là về cộng đồng và nghề nghiệp thì trong các lớp mầm non thì trẻ em Việt Nam có hẳn 1 tháng học về chủ đề nghề nghiệp. thì các em cũng có góc phân vai để chơi cho đóng giả làm bác sĩ, cô giáo, chú bộ đội hay là thợ xây. Nhưng mà cái điểm các biệt ở đây, đấy chính là phương Tây họ nhấn mạnh vào sự tương thuộc. Sự tương thuộc kiểu như là nếu mà thiếu cô lao công thì xã hội sẽ thế nào?

**[10:11]:** Thì họ sẽ giúp trẻ hiểu về chỗ vận hành. Trong khi đấy thì Việt Nam thường nhấn mạnh vào sự tôn vinh, lòng biết ơn. Ví dụ như là dạy trẻ phải biết ơn sự hy sinh của các chú bộ đội hoặc là biết kính trọng bác sĩ. Ý là ở Việt Nam thì thông điệp của giáo án sẽ mang tính cảm xúc và đạo đức cao hơn, thay vì là giúp trẻ hiểu được về tính cấu trúc của xã hội như là phương Tây. Sự khác biệt lớn nhất nằm bằng cách dạy trẻ giải quyết xung đột.

**[10:31]:** Ví dụ như khi mà hai trẻ mầm non hoặc tiểu học đánh nhau hay là giành đồ chơi đi, thì cách giải quyết phổ biến của giáo viên thường là yêu cầu trẻ trả lại đồ chơi, hỏi xem là ai đánh bạn trước, sau đấy sẽ yêu cầu trẻ phải khoanh tay xin lỗi bạn và bắt tay làm hòa với bạn. Tức là ở Việt Nam thì họ sẽ dựa vào quyền lực của bên thứ 3, bên thứ 3 tức là người lớn Trẻ thường xin lỗi vì sợ bị cô phạn, hoặc là để làm hài lòng người lớn chứ trẻ chưa thực sự hiểu được bản chất của quá trình đàm phán. Cảm xúc tức giận của trẻ cũng thường bị dập tắt. Ví dụ như là phụ huynh hay là thầy cô sẽ mắng là con không được khóc nữa, hay là phổ biến hơn là làm anh thì phải nhường em.

**[11:06]:** Về mặt tâm lý thì cách dạy này rất dễ đẩy những cảm xúc ớt đức của trẻ chìm vào vô thức.

**[11:10]:** Và khi mà trẻ lớn lên thì những cảm xúc này sẽ là nhân tố rất lớn có khả năng gây ra việc phạm pháp hoặc là những hành xử trái đạo đức. Đơn giản bởi vì trẻ không có cơ hội được hiểu rõ những cảm xúc này theo hướng lý trí. Còn phương Tây thì họ dùng góc hòa bình để trẻ tự đàm phán và tự tìm giải pháp dưới sự hướng dẫn của thầy cô giáo làm trung gian. Như thế thì sẽ giúp cảm xúc tiêu cực của trẻ được phép bộc lộ và trẻ có thể gọi tên được chúng. Sự yêu tên về đạo đức ở Việt Nam được đánh giá rất cao, cụ thể là qua việc học về công bằng và chia sẻ, thì việc nhờ nhịn thường được coi là một phẩm chất đạo đức vượt trội.

**[11:42]:** Kiểu dạy phổ biến nhất về công bằng và chia sẻ chắc là bạn cũng chẳng xa lạ gì đấy là con nhường bạn một chút đi, hay là bạn khóc rồi kia kìa, con cho bạn mượn đồ chơi đi. Phương Tây thì họ phân biệt rất rõ về việc chia sẻ và danh giới cá nhân của trẻ. Nếu một đứa trẻ bên Tây đang chơi một món đồ chơi và trẻ chưa muốn đưa nó cho bạn thì giáo viên sẽ tôn trọng cái quyền sở hữu tạm thời đấy và cô giáo sẽ dùng đồng hồ cát để xét giờ chơi cho trẻ. Ở Việt Nam thì áp lực về sự hòa hợp tập thể đôi khi sẽ buộc đứa trẻ phải từ bỏ danh giới cá nhân của bản thân, nhường cho bạn để giữ hòa khí chung trong khi nó vẫn muốn chơi. Dẫn được cái việc sau này trẻ không phân biệt được rõ về khái niệm thế nào là quyền lợi chính đáng của bản thân.

**[12:18]:** Hay là chẳng Hay là về luật lệ và nội quy đi. Thì ở Việt Nam thì 100% lớp học nào cũng có nội quy ghi sẵn, chỉ việc copy paste và áp dụng hàng loạt. Cái kiểu mô hình này được gọi là top-down, tức là áp đặt từ trên xuống. Và bảng nội quy thì thường được in sẵn 5 điều bác hồ dạy, nội quy trường học, thường xong ngồi treo ở trên tường. thì trẻ em Việt Nam có nghĩa vụ phải tuân thủ và học thuộc nó.

**[12:40]:** Như vậy thì trẻ sẽ hiểu rằng luật lệ là thứ mà người lớn đặt ra để quản lưới mình, chứ không hiểu được bản chất của luật là gì và nó có tác dụng như thế nào trong tập thể và xã hội. Còn mô hình đồng kiến tạo ở bên Tây, đồng kiến tạo tức là trẻ tự thảo luận và lập ra luật lệ cho riêng lớp mình, sẽ giúp trẻ hiểu được luật lệ là khế ước xã hội do chính bản thân trẻ và các trẻ khác ký kết để bảo vệ mình và tập thể. Nghe có vẻ hơi chán đúng không? Tuy nhiên thì ở thời điểm hiện tại thì giáo dục Việt Nam không còn là một bức tranh đơn sắc nữa. Hiện tại thì đang có một sự phân hóa rất rõ rệt giữa hệ thống trường công lập và hệ thống trường tư thục quốc tế.

**[13:12]:** Tức là trường công lập thì vẫn duy trì mô hình truyền thống đề cao tính kỷ luật, đạo đức tập thể và sự quản lý từ trên xuống. Ý là gọi dạ bảo vâng và bảo sao nghe vậy. Tuy nhiên, cái môn hoạt động trải nghiệm trong chương trình mới năm 2018 đã bắt đầu đưa vào các tình huống thực tế để học sinh thảo luận thay vì chỉ là học lý thuyết xuông. Còn hệ thống trường tư thuộc quốc tế và các mô hình giáo dục sớm bao gồm Montessori, Reggio Emilia hay là Highscope. Trong các lớp mầm non nhất ở các thành phố lớn thì các trường tư thuộc quốc tế này đã áp dụng chính xác 100% mô hình của phương Tây.

**[13:44]:** Trẻ học ở các trường này sẽ được dạy về góc hòa bình chuẩn vai của phương Tây, được bầu cử để chọn món ăn trưa, và được thiết lập danh giới cá nhân rất là rõ ràng từ năm 3 tuổi. Việc có 2 luồng giáo dục song song này đang tạo ra một thế hệ trẻ em ở Việt Nam với những hệ giá trị và self-concept. Self-concept tức là cách mà trẻ định vị bản thân rất là khác nhau trong cùng một xã hội, tùy thuộc vào việc trẻ được học cái gì khi mà còn nhỏ. Hình như là hơi lạc đề mất rồi, từ chính trị lại chuyển sang giáo dục. Chúng ta lại quay về chính trị tiếp nhé.

**[14:11]:** Mình vừa nói về việc trẻ em cả hai nước được học và tiếp cận với chính trị từ khi còn nhỏ như thế nào. Vậy, chính trị có nghĩa là gì? Nguồn gốc của cái từ chính trị nó xuất phát từ polis trong tiếng Hy Lạp cổ, nghĩa là thành bang hay là cộng đồng. Hiểu đơn giản thì chính trị là cách con người sống cùng nhau theo nhóm, cùng đưa ra góc quyết định chung và tổ chức luật lệ. Thực tế hơn thì chính trị là quá trình quyết định xem ai sẽ được cái gì, khi nào và như thế nào trong một xã hội có nguyền lực giới hạn.

**[14:37]:** Và chính trị không chỉ diễn ra ở trong hội trường lớn, việc giá sang tăng bao nhiêu, chương trình học tập của học sinh có gì, hay thậm chí là quy định phân loại, giác tại các khu phố. Tất cả đều là kết quả của các quy định chính trị và chính sách cộng đồng.

**[14:50]:** Nghe bắt đầu hơi phức tạp rồi đúng không? Bây giờ thử lùi về thời điểm mà chính trị chưa tồn tại, để xem xem ý nghĩa và mục đích của chính trị là gì, và nó đã phát triển theo thời gian như thế nào nhé. Trong thời tiến sử thì khi mà loài người còn đóng khố và kiếm sống bằng cách săn bắt hái lượm thì kiểu chính trị lúc ấy được gọi là egalitarianism, tức là sự bình đẳng tuyệt đối.

**[15:10]:** Tức là lúc đấy thì ai như ai? Thời tiến sử thì con người sống theo bầy, thế nên chưa có khái niệm ai là vua hay chính quyền gì hết. Quyền lực lúc đấy cũng không mang tính kế thừa hay cưỡng ép. Người có tiếng nói nhất trong bầy thường là người đi săn giỏi nhất, hay là một già làng có sự am hiểu về thời tiết, hoặc là một xa man, xa man tức là pháp sư biết chữa bệnh. Việc đưa ra quyết định sẽ được thông qua cái được gọi là consensus, tức là sự đồng thuận.

**[15:33]:** Nếu một cá nhân quá động đoán hoặc ích kỷ thì họ sẽ bị cả nhóm tẩy chay hoặc bị trục xuất khỏi bộ lạc. Cái lúc bị trục xuất khỏi bầy đàn đấy thì chắc chắn là bạn sẽ chết. Bạn thử tưởng tượng xem, thời tiền xử thú dữ dình dập khắp nơi, thời tiết khắc nghiệt, đêm lạnh ngày nóng, quân vũ khí nhà cửa rước men này không có. Bạn tách tim đi lẻ lớ ngớ 1-2 bước, không có đồng đội ỉm trợ thì kiểu gì bạn cũng vào miệng thú thôi, không sớm thì muộn. Đấy là giai đoạn khi mà loài người còn sống theo các nhóm và mỗi nhóm chỉ tầm trên dưới 100 người.

**[15:59]:** 100 người đó là bao gồm các thành viên có quan hệ huyết thống. Hình thức chính trị được thay đổi khi mà cuộc cách mạng nông nghiệp ra đời. Trong video nói về bản chất thiên ác của con người thì mình có nói về sự thay đổi này xảy ra khi mà người tiền sử phải lang thang khắp nơi để tìm kiếm thức ăn và để thích ứng với sự thay đổi khác nghiệt của khí hậu. Tức là họ không ở yên ở một chỗ mà phải liên tục di chuyển bởi vì lương thực của người ta hoàn toàn dựa vào tự nhiên. Khi cuộc canh mạng nông nghiệp xảy ra thì điều này đã đánh dấu một bước ngoặt khi mà con người không phải đi lang thang để kiếm ăn nữa mà họ biết trồng trọt và chăn nuôi vào khoảng 10.000 năm trước.

**[16:32]:** Lúc này thì mọi người bắt đầu biết tích lũy của cải thừa. Thế thì đây là cái lúc mà quyền sở hữu tài sản và sự phân hóa giàu nghèo ra đời, cái của tôi và cái của anh bắt đầu xuất hiện. Hình thức chính trị lúc này chuyển đổi từ bình đẳng tuyệt đối sang Chieftains tức là thủ lĩnh chế. Điều này xảy ra bởi vì số lượng người đã lên đến hàng ngàn đến hàng vạn người. Và với quy mô quá lớn như thế thì việc mọi người đồng thuận với nhau không còn khả thi như cái thời chỉ còn 100 người một nhóm nữa.

**[16:58]:** Lúc này thì xã hội bắt đầu phân tầng, vai trò thủ lĩnh xuất hiện và họ nắm quyền phân chia lương thực. đất đai và chỉ huy chiến tranh. Quyện lực này bắt đầu mang tính tra truyền con nối và được hợp thức hóa bằng các yếu tố tâm linh. Yếu tố tâm linh nghĩa là cộng đồng cho thằng thủ lĩnh là người kết nối được với thần linh. Ở một góc độ nào đấy thì chính trị chính là sự tiến hóa của các mô hình quản lý xã hội.

**[17:18]:** Từ thời cổ đại cho đến thời Trung Cổ thì hình thức chính trị chuyển sang cái được gọi là Absolute Monarchy tức là quân chủ chuyên chế và City State tức là thành bang Số lượng người lúc này đã lên tới hàng triệu người và để quản lý hàng triệu người này thì bắt buộc xã hội phải thay đổi mô hình. Lúc này thì cái gọi là Bureaucracy tạm dịch là bộ máy hành chính và luật pháp viết bằng văn bản ra đời. Luật pháp viết bằng văn bản kiểu như là bộ luật Hammurabi của Babylon ấy. Lúc này thì quyền cai trị chuyển từ thủ lĩnh sang một quân vương. Quân vương tức là vua.

**[17:51]:** Vua là kẻ có quyền lực tối cao nhất. Lúc này thì sự kết nối với thần linh trong thời tiển sử chuyển thành cái gọi là thiên mệnh hay là quyền lực thần thánh. Các ông vua tự nhận mình là thiên tử tức là con của trời hoặc là đại diện của chúa để người dân phục tùng ngoài vô điều kiện. Chính vì các đại đế này sẽ xa ngã và độc tài, cho nên Athens, tức là Hy Lạp cổ đại, có một mô hình tên là Direct Democracy, tạm dịch là dân chủ sơ khai đã xuất hiện, giúp các công dân Nam được tự do bỏ phiếu trực tiếp để quyết định việc nước. Tại La Mã thì mô hình tên là Republic, nghĩa là Cộng Hòa ra đời với hệ thống viện nguyên lão để kiểm chế sự ca trị bằng quyền lực tuyệt đối.

**[18:27]:** Sự ra đời của nhà nước ngày nay cũng đến từ thế kỷ 17 và 18. Thay thế cho mô hình vương quốc và đế chế thì hình thức chính trị lúc này trở thành Nation State, tạm dịch là nhà nước dân tộc và dân chủ đại nghị. Những cá nhân nổi bất nhất đã tạo ra bức nguồn này chính là các chuyên gia tên là John Locke, Thomas Hobbes và Rousseau đã đưa ra một thuyết được gọi là Social Contracts, tức là khế ước xã hội, và họ lập luận rằng quyền lực của nhà nước không phải do thần linh ban cho nhà vua, mà là do người dân ủy quyền thông qua một hợp đồng xã hội để đổi lấy sự bảo vệ và trật tự. và vì quyền lực không còn nằm trong một tay vị vua duy nhất nữa thì nên nó cần phải được phân chia cho nên là chiếc gia người Pháp tên là Montesquieu đã đưa ra một học thuyết tên là Separation of Power thường được dịch là tam quyền phân lập tam quyền phân lập bao gồm lập pháp này, tư pháp và hành pháp nói dễ hiểu hơn thì tam quyền phân lập tức là chia quyền lực ra làm 3 ý là chia việc quản lý đất nước ra thành 3 phần riêng không ai được ôm tất để tránh việc lạm quyền 1.

**[19:26]:** Lập pháp.

**[19:27]:** Lập pháp nghĩa là cùng nhau đặt ra các quy tắc cần tu thủ. 2. Hành pháp. Hành pháp là tổ chức và xây dựng mọi thứ theo các quy tắc đấy. Và cuối cùng là tư pháp.

**[19:35]:** Tư pháp là phân xử đúng sai, kiểu trọng tài ấy. Sẽ đứng ra phân xử khi mà có vi phạm pháp luận và có tranh chấp để đưa ra hình phạt công bằng nhất. Học thuyết tam quyền phân lập này sẽ giúp đảm bảo được là không một cá nhân hay tổ chức nào thâu tóm được tất cả các quyền lực để làm bạo chúa giống như các vị đại đế thời xưa, tức là chế độ phong kiến. Lúc này đã xuất hiện một cuộc cách mạng của Mỹ và Pháp nhằm lật đổ chế độ phong kiến để đưa ra các khái niệm về hiến pháp và quyền công dân và bầu cử trở thành nền tảng chính trị trên toàn cầu như bây giờ. Tóm lại, sự phát triển của chính trị đi từ thời nguyên thủy sẽ bắt đầu từ sự bình đẳng trong các hang động và sự bình đẳng này ok nhưng mà nó thiếu tính trật tự vĩ mô Sau đấy thì sự bình đẳng này phát triển thành tập quyền tuyệt đối của các vị vua Lúc này thì chính trị bắt đầu có trật tự rồi nhưng mà dân chúng lại mất tự do Sau cùng thì là mô hình dân chủ cộng hòa trong thời hiện đại Kiểu mô hình này là một nỗ lực nhằm cân bằng giữa trật tự xã hội và tự do cá nhân Về mặt tâm lý học chuyên sâu thì sự tiến hóa của chính trị chính là quá trình con người thuần hóa được bản năng sinh học của họ.

**[20:34]:** Từ việc dùng nắm đấm và cơ bắp để tranh giành quyền lực trong thời tiến sử, thì con người đã chuyển sang dùng ngôn từ, định chế, luật pháp và các lá phiếu để nhằm quản trị được xã hội. Bạn đã nắm được khá khá thông tin cơ bản về cốt lõi của chính trị và cách mà chính trị phát triển theo thời gian cho đến ngày nay.

**[20:50]:** Vậy các cầu trúc rõ ràng và phổ biến hơn về chính trị là gì nhỉ? Quay trở lại với giáo trình dạy chính trị cho trẻ em ở phương Tây. Từ 8 đến 12 tuổi thì trẻ sẽ được học về dân chủ và bầu cử thông qua việc trẻ được tham gia các cuộc bầu cử giả định.

**[21:03]:** Ví dụ như là bầu chọn lớp trưởng hoặc là bầu chọn món ăn cho buổi giáng ngoại. Những cái hoạt động này sẽ giúp trẻ hiểu được về nguyên tắc đa số và quyền của thiểu số. Thứ hai là trẻ học được về cấu trúc chính phủ cơ bản. Tức là hiểu được sự khác nhau giữa thị trưởng, thủ tướng hoặc là tổng thống. Và tất nhiên là trẻ cũng sẽ phải học được về quyền trẻ em.

**[21:20]:** Bởi vì quyền trẻ em cũng nằm trong chính trị Thế nên là các học sinh được học về quyền trẻ em dựa trên công ước Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em để trẻ tự biết là bản thân mình được bảo vệ như thế nào Cuối cùng là một kỹ năng mà tụi nhỏ bên phương Tây được học từ lúc còn bé nhưng nó mới chỉ được phổ biến ở Việt Nam chục năm trở lại đây Đấy chính là Critical Thinking tức là tư duy phản biện Nhờ tư duy phản biện này mà tụi nhỏ học được cách phân biệt giữa Facts tức là sự thật và Opinion tức là ý kiến chủ quan trong các mẫu tin tức cũng như là nhận biết được thế nào là tin giả Ví dụ, thuế thu nhập cá nhân thay đổi, bậc thang là sự thật Còn ý kiến chủ quan là lời than vãn hoặc khen chê của một cá nhân trên mạng.

**[21:56]:** Có bốn mô hình giảng dạy về chính trị phổ biến trên toàn thế giới, bao gồm Hoa Kỳ thì gọi là Civics và Social Studies. Mô hình này tập trung vào hiến pháp, lịch sử, các quyền dân sự và tinh thần yêu nước. Mô hình thứ hai là Citizenship, phổ biến ở Vương quốc Anh. Mô hình này thì nhấn mạnh vào công lý xã hội, truyền thông và vai trò của nước Anh trong cộng đồng quốc tế.

**[22:15]:** Ở Đức thì môn học chính trị mang tên là Demokratische Handlung. tập trung vào việc ngăn chặn cực đan hóa, học từ lịch sử và tranh luận đa chiều. Còn ở Bắc Âu thì môn học này được gọi là Life Skills hoặc là Democracy, dạy trẻ cách tự quản, phản biện chính sách và tham gia vào các hội đồng học sinh có thực quyền. Nhìn chung thì phương pháp xứ phạm của phương Tây họ dạy chính trị dựa trên một chiếc lý là chính trị là trải nghiệm, không phải học thuộc lý thuyết. Họ dùng Student Council, tức là hội đồng học sinh để dạy trẻ rằng học sinh thực sự có tiếng nói trong việc thay đổi thực đơn các tin hoặc nội quy trường học.

**[22:50]:** Đây là phòng thí nghiệm chính trị đầu đời trong các trường học. Thứ hai là khuyến khích trẻ phát triển debate, tức là khả năng tranh biện. Thay vì bảo sao nghe vậy thì trẻ được giao các chủ đề như là có nên cấm đồ nhựa trong trường học không để trẻ tập nhìn nhận vấn đề từ nhiều phía. Và cuối cùng là service learning, tức là học thông qua dự án, bao gồm việc đi tình nguyện hoặc là thực hiện một số dự án cải thiện môi trường ở địa phương để trẻ hiểu về trách nhiệm cộng đồng trong thực tế. Nhiều phụ huynh Việt Nam có thể lăn tăn là cho trẻ học những cái mang màu sách chính trị này liệu có quá sớm không?

**[23:21]:** Và liệu có khiến cho trẻ có khả năng bật lại thầy cô hoặc là bật cha mẹ không? Khi mà ngay từ nhỏ đã sở hữu tư duy mang chính kiến riêng như thế. Thực ra thì cái việc dạy chính trị sớm cho trẻ thực chất là quá trình hình thành nên có cái được gọi là social identity, tức là bản sắc xã hội. Thay vì để trẻ lớn lên với political apathy, tức là sự thờ ơ chả biết cái gì bản thân. và mờ tịt về chính trị nói chung và các kỹ năng xã hội cơ bản nói riêng thì các khóa học này sẽ giúp trẻ xây dựng được lòng tự trọng tập thể.

**[23:48]:** Trẻ sẽ hiểu được rằng là mình không chỉ là một cá nhân đơn độc mà là một phần của hệ thống có thể thay đổi được bằng tiếng nói và hành động của chính bản thân trẻ. Theo phân tích tâm lý học của Carl Jung thì việc học chính trị như thế này từ khi còn nhỏ sẽ giúp bạn giảm bớt xu hướng hình thành các shadow cells tức là các mặt tối trong xã hội tức là khi mà không được phép diễn đạt Cái sự bất mãn bằng lời thì từ cái sự bất mãn nó sẽ biến thành sự nổi loạn mang tính tiêu cực sau này khi mà trẻ lớn lên. Vậy tại sao Việt Nam lại không dạy cho trẻ những thứ cơ bản về chính trị, kiểu như là bầu cử, tranh biện chính sách hay là tam quyền phân lập nhỉ?

**[24:20]:** Sự khác biệt này không phải là ngậu nhiên mà là bắt nguồn từ những khác biệt sâu sắc về chiếc học, cấu trúc xã hội và tâm lý học đám đông. Trong khi giáo dục phương Tây là công dân học, tức là mang tính thực tiễn và phản biện thì hệ thống giáo dục Việt Nam lại áp dụng mô hình moral education tức là giáo dục đạo đức trong những năm đầu đời và dần chuyển sang giáo dục công dân khi mà các em bước vào trung học Cụ thể hơn là trọng tâm giáo dục của hai bên rất là khác Đấy chính là phương Tây họ tập trung vào quyền lợi và sự tham gia của cá nhân Còn Việt Nam hay là các nước Á Đông thì lại tập trung vào nghĩa vụ và đạo đức Những thứ trẻ được học từ khi còn nhỏ ở bên Tây là bầu cử, tranh luận, tự do cá nhân, luật lệ do sự đồng thuận.

**[24:59]:** Còn Việt Nam thì tập trung dạy trẻ về kính trên nương dưới, yêu nước, 5 điều bác hồ dạy và kỷ luật tập thể. Từ đấy thì phương pháp giáo dục của phương Tây họ cũng khác, tức là họ khuyên khích trẻ đặt câu hỏi, bầu chọn lớp trưởng và hội đồng học sinh. Còn trẻ Việt Nam thì được khuyên khích việc lắng nghe, ghi nhớ, tuân thủ nội quy và giáo viên nắm cái quyền chỉ định ban cán sự lớp. Mục tiêu của phương Tây là họ muốn tạo ra một công dân có khả năng phản biện và tự trị. Còn mục tiêu của Á Đông là tạo ra một con người có đạo đức, biết sống hòa, nhập và duy trì sự ổn định chung.

**[25:30]:** Dưới lang kính của chiết học và văn xóa xã hội thì phương Tây họ tập trung vào cái gọi là Individualism tức là chủ nghĩa cá nhân hơn Nền tảng của tư tưởng này bắt nguồn từ chiết học khai sáng Họ tin rằng mỗi cá nhân sinh ra đều có những quyền bất khả xâm phạm Cấu trúc xã hội là một khế ước mà các cá nhân đồng ý ký kết Do đó thì giáo dục chính trị từ sớm là để bảo vệ cái tôi và quyền lợi cá nhân trước đám đông hoặc trước chính quyền Còn Việt Nam và các nước Á Đông thì họ theo chủ nghĩa tập thể được gọi là Collectivism và sự ảnh hưởng của nho giáo. Ý là tâm lý học xã hội phương Đông sẽ chú trọng vào sự hòa hợp. Một cá nhân không thể tồn tại độc lập được mà sẽ được định nghĩa qua các mối quan hệ, tức là quan hệ gia đình, nhà trường và đất nước.

**[26:10]:** Khái niệm tiên học lễ, hậu học văn đã đặt đạo đức sự phục tùng trật tự trên dưới để làm nền tảng. Việc đòi hỏi quyền cá nhân hay là đưa ra sự phản kháng hay là tranh biện từ khi còn nhỏ thường sẽ bị xem là biểu hiện của sự nổi loạn, phá vỡ cấu trúc hài hòa chung, ý là mầm mống của sự phản động.

**[26:26]:** Về hệ thống chính trị thì rõ ràng là cả hai bên quá khác. Trong khi Mỹ là thể chế đa đảng và cạnh tranh quyệt lực liên tục và để tồn tại trong hệ thống này thì công dân cần được rèn luyện kỹ năng vận động tranh cử, thuyết phục và tranh biện chính sách ngay từ khi còn nhỏ thì rất là đúng. Còn Việt Nam thì vận hành theo thể chế một đảng lãnh đạo với nguyên tắc tập trung dân chủ. Hệ thống này ưu tiên sự đồng thuận, nhất quán về tư tưởng và sự ổn định mang tính vĩ mô. Do đó thì việc giáo dục không nhằm mục đích là để tạo ra những cá nhân có xu hưởng cạnh tranh chính trị hay thách thức hệ thống mà để nhằm đào tạo những người thấu hiểu đường lối và đóng góp vào mục tiêu chung của cả quốc gia.

**[27:00]:** Sâu xa hơn thì cũng bởi vì lịch sử Việt Nam gắn liền với hàng ngàn năm chiến tranh vệ quốc. Trong tâm thức tập thể thì sự đoàn kết, kỷ luật và đồng tâm hiệp lực chính là chiều khóa cho sự sinh tồn. Những cuộc tranh luận đa chiều hay là sự chia rẽ về mặt chính trị thường được vô thức gắn liền với sự bất ổn và suy yếu. Ngược lại thì phương Tây họ lại coi cái sự cọ sát và mâu thuẫn quan điểm nó chính là động lực của sự tiến hòa xã hội chứ không phải là phản động. Chính vì không được cung cấp một không gian thực hành chính trị và tư duy phản biện từ khi còn nhỏ cho nên là khi mà tiếp cận với các vấn đề xã hội ở tuổi trưởng thành thì người Việt Nam thường rơi vào 2 thái cực tâm lý đấy chính là 1 là thờ ơ.

**[27:35]:** Thờ ơ tức là xem chính trị là cái chuyện trái liên quan gì đến mình. Nhưng thực ra cái áo bạn ăn mập, gói mì tôm bạn ăn ăn và cuộn giấy vệ sinh bạn vẫn dùng tất cả đều liên quan đến chính trị. Và thứ 2 là người Việt Nam hầu hết đều thiếu kĩ năng phân tách giữa sự thật khách quan và cảm xúc cá nhân, dẫn đến cái việc họ rất dễ bị cuốn theo các luồng tin giả và tưởng rằng đó là sự thật, hoặc là các ad hominem, tức là các cuộc công kích cá nhân trên mạng xã hội để hơn thua nhau, thay vì tranh luận để tìm ra giải pháp. Để khách quan nhất thì mình sẽ nói về điểm cộng và điểm trừ trong cả hai hệ tư tưởng giữa phương Tây và của Á Đông thì sự khác biệt giữa chủ nghĩa cá nhân của phương Tây và chủ nghĩa tập thể của Việt Nam và Á Đông không chỉ nằm ở các bản hiến pháp mà nó đến từ cấu trúc tâm lý và cách con người định vị sự tồn tại của bản thân trong thế giới.

**[28:19]:** Nếu coi xã hội là một thực thể sống thì hai hệ tư tưởng này giống như hai nguyên mẫu vận hành với những mặt sáng và mặt tối hoàn toàn khác biệt.

**[28:26]:** Bắt đầu từ Western Indervisualism, trước đây, nghĩa là chủ nghĩa cá nhân phương Tây. Chủ nghĩa cá nhân là gì? là xã hội được cấu thành từ những cá nhân độc lập. Thể chế chính trị này ra đời như một khế ước nhằm bảo vệ tối đa không gian tự do và quyền lợi của cái tôi trước sự can thiệp của quyền lực của nhà nước. Vậy, điểm trừ hay tác hại của chủ nghĩa cá nhân này chính là sự phân cực và đứt gãi bởi vì việc tuyệt đối hòa cái tôi sẽ dễ dẫn đến cái được gọi là cultural wars Tức là các cuộc chiến văn hóa và sự chia rẽ chính trị rất sâu sắc.

**[28:58]:** Khi mà ai cũng cho rằng mình là trung tâm thì xã hội sẽ mất đi sự đồng thuận và năng lực hành động chung dẫn đến các tình trạng bế tắc tại các nghị viện. Và thứ hai là chủ nghĩa cá nhân sẽ tạo ra cảm giác cô độc hiện sinh. Tức là quyền tự do đi kèm với cái giá là sự chơi vơi. Người phương Tây hiện đại thường đối mặt với sự tha hoá và cảm giác cô đơn tột cùng khi mà những danh giới bảo vệ của gia đình, bộ tộc và tôn giáo đã bị dỡ bỏ. Trong khi Eastern Collectivism tức là chủ nghĩa tập thể Việt Nam và Á Đông thì lại rất khác.

**[29:26]:** Nó rất gần với tinh thần vô ngã trong Phật giáo bởi vì chủ nghĩa tập thể vận hành trên nền tảng chích lý về tính liên kết. Ý là một cá nhân không thể tồn tại độc lập mà luôn nằm trong mạng lưới của gia đình, dòng họ và quốc gia. Cho nên là ý nghĩa của chính trị ở đây là sự quản trị một đại gia đình. Nó sẽ giúp gia tăng năng lực sinh tồn và huy động sức mạnh. Trong các cuộc khủng hoảng lớn như chiến tranh, thiên tai hay dịch bệnh thì mô hình tập thể sẽ thể hiện được sức mạnh mang tính áp đảo.

**[29:52]:** Sự nhượng bộ quyền lợi cá nhân để ưu tiên cho sinh mệnh chung đã giúp xã hội đưa ra các quyết định hành động nhất quán và thần tốc, tức là rất là nhanh chóng. thứ 2 là chủ nghĩa tập thể sẽ ổn định hơn và hoài hòa hơn bởi vì các chính sách được thiết kế để duy trì sự trật tự và người dân sẽ tìm thấy sự an tâm và có sense of belonging tức là cảm giác thuộc về trong một cấu trúc xã hội đã được định hình sẵn nơi mà mỗi người có một vai trò và bổn phận rõ ràng thứ 3 là mạng lưới an sinh phi chính thức ý là sự gắn kết cộng đồng sẽ tạo ra một mạng lưới hỗ trợ ngầm khi một cá nhân vấp ngã thì các cấu trúc gia đình và cộng đồng xung quanh thường sẽ đóng vai trò là tấm đệm đỡ họ trước khi viện đến sự can thiệp của các chính sách phúc lợi nhà nước.

**[30:33]:** Nhưng điểm trừ của chủ nghĩa tập thể Á Đông là tạo ra áp lực phải đồng hóa và kìm hãm sự sáng tạo, bởi vì chủ nghĩa tập thể sẽ đề cao cái được gọi là conformity, nghĩa là tính đồng nhất, cho nên nó sẽ khiến các cá nhân có tư duy khác biệt dễ bị coi là mầm mấm của sự bất ổn. Nỗi sợ sự khác biệt sẽ làm thu chột tính sáng tạo và khả năng tự vấn của toàn xã hội. Và thứ 2 là hình thành nên mặt tối tập thể của xã hội.

**[30:55]:** Đây có thể coi là hệ quả tâm lý nghiêm trọng nhất. Khi những khao khát, những bức xúc và quan điểm cá nhân liên tục bị đè nén vì lợi ích chung thì chúng sẽ không biến mất. Chúng sẽ tích tụ và trở thành một vùng tối khổng lồ dưới tầng sâu của vô thức tập thể. Đến một ngưỡng nhất định thì cái vùng tối này nó sẽ bùng phát thành những phản ứng tiêu cực, sự bất mãn ngầm, sự phán xét đám đông vô cùng tàn nhẫn Ngược lại, chủ nghĩa cá nhân của phương Tây giúp thúc đẩy được tư duy phản biện và sự đổi mới. Bởi vì khi sự khác biệt được tôn vinh thì các cá nhân sẽ không ngại thách thức những giáo điều cũ.

**[31:27]:** Các cuộc tranh luận chính trị nảy lửa là một màng lọc tự nhiên để loại bỏ các chính sách tồi và thúc đẩy sự tiền hóa của xã hội. Thứ hai là nó giúp ngăn chặn được sự bạo quyền, tức là hệ thống tam quyền phân lập và cơ chế kiểm soát chéo được thiết kế đặc biệt để không một cá nhân hay tổ chức nào có thể nhân danh tập thể để áp bức các nhóm thiểu số. Và cuối cùng là sự chọn vẹn hóa cá nhân, ý là về mặt tâm lý thì không gian tự do sẽ cho phép mỗi người tự khám phá và phát triển bản sắc riêng của họ một cách chọn vẹn nhất, không bị gò ép vào những persona, tức là những chiếc mặt nạ xã hội chật hẹp. Tóm lại, đây là một số keywords giữa hai hệ tư tưởng này.

**[32:02]:** Giá trị cốt lõi của phương Tây là tự do, tự trị, quyền bất khả xâm phạm.

**[32:06]:** Còn chủ nghĩa tập thể của Việt Nam là trách nhiệm, ổn định và sự hòa hợp. Cách giải quyết xung đột và tranh chấp của Việt Nam thường là thương lượng, hòa giải và giữ thể diện. Còn phương Tây thì họ sẽ tranh biện, kiện tụng pháp lý và bỏ phiếu đa số. Tác hại tiềm ẩn của chủ nghĩa cá nhân phương Tây là sự phân mảnh xã hội và chủ nghĩa vị kỷ. Còn điểm trừ của chủ nghĩa tập thể Á Đông là sự trì trệ và áp chế tiếng nói của thiểu số.

**[32:29]:** Xuy cho cùng thì động lực chính trị của phương Tây là tham vọng, khẳng định bản thân. Còn phương Đông là mong muốn cống hiến hoặc duy trì trật tự. Tóm lại, chẳng có cái gì hoàn hảo hết. Bởi vì lịch sử chính trị đã cho chúng ta thấy rằng không có mô hình nào là vĩnh cỉu. Chủ nghĩa cá nhân quá chớn thì sẽ biến xã hội trở thành một bãi chiến trường của những cái tôi kiêu ngạo chủ nghĩa tập thể cực đoan lại biến xã hội trở thành một cỗ máy vô hồn, nơi con người chỉ là những mắt xích ngoan ngoãn.

**[32:55]:** Sự tiến hóa thực sự của các thực thể chính trị nằm ở khả năng dung hợp của cả hai yếu tố này, đấy chính là xây dựng một xã hội đủ vững chắc để tạo ra sức mạnh cộng đồng và sự che chở, nhưng cũng phải đủ bao dung để mỗi cá nhân có không gian đối thoại với phần tối của chính mình, được tự do phát triển và thể hiện bản thân, để cống hiến cho xã hội bằng những tư duy đột phá nhất. Khi đặt phương Tây và phương Đông, hay là chủ nghĩa cá nhân và chủ nghĩa tập thể lên bàn cân, mình không muốn so sánh xem ai đúng hay ai sai, bởi vì thực chất là mình muốn bạn nhìn 2 hệ tư tưởng này là 2 phương thức sinh tồn của nhân loại. Phương Tây họ chọn cách bảo vệ hạt nhân là cá nhân, họ chấp nhận rủi ro về 1 xã hội phân mảnh.

**[33:33]:** Còn Á Đông thì lại chọn cách bảo vệ vỏ bọc là tập thể, chấp nhận cái việc đánh đổi 1 phần không gian tự do của cái tôi. Sự chọn vẹn không nằm ở việc chọn 1 bên và loại bỏ bên còn lại.

**[33:43]:** Mà thử thách của thế hệ hiện đại chính là bạn ấy. Những người được lớn lên trong văn hóa tập thể nhưng hàng ngày lại tiếp xúc với làn sóng cá nhân hóa toàn cầu thì bạn phải tìm được một điểm neo. Vậy làm sao để giữ được sự bao dung, tính gắn kết của một cộng đồng mà vẫn có đủ dũng khí để bạn và mọi người vẫn được sống đúng với các tính độc bán? Nếu bạn là người kiến tạo ra một xã hội mới thì bạn sẽ thiết kế bộ luật đầu tiên như thế nào để cân bằng được danh giới giữa hai thế lực này? Có lẽ nguồn gốc của danh giới đấy lại bắt nguồn từ chính bạn.