Transcript
Use with ChatGPT / Claude Auto-scroll A
De aflevering opent met een uitleg over ADHD als kinderstoornis en de verwarring tussen druk gedrag en een echte diagnose. Daarna introduceert de host professor Sandra Kooi en vertelt zij hoe haar onderzoek naar ADHD bij volwassenen begon.
ADD is per definitie een kinderstoornis.Die begint voor het 12e jaar met symptomen en na 12e jaar ook met dysfunctioneren.En het houdt niet op na je 18e en ook niet naar je 65.Waar zit nou het verschil tussen je bent gewoon heel druk en onrustig en je kan niet slapen of je hebt echt die stoornis?Ten eerste onze maatschappij maakt ons druk.We zijn helemaal losgezongen van de natuur en van buitenlopen en de wind in je haren.En wie kan dat nog als je in een stad of in een flatje driehochter woont?We hebben milieuvervuiling.We eten verkeerd.We slapen niet genoeg.We hebben die die schermen die ons wakker houden.Er zijn heel veel redenen om ADHD-achtig gedrag te vertonen.De maatschappij veraddiseert, maar dat betekent niet dat de maatschappij ADHAD heeft.Dan zegt de GGZ: "Nou, is alweer een AD'er.We gaan de gaan de wachtlijst eh gaan een stop inzetten, want we kunnen het niet meer aan."
Hoe lang zijn de wachtlijsten op dit moment?rustig een jaar of meer.Dus als ik denk dat ik iets heb wat wat behandeld zou moeten worden, ga ik naar de huisarts.Huisarts stuurt mij naar de GGZ en de GGZ zegt dan een jaar wachten.Rustig.Ja.In deze aflevering van Rust in je hoofd gaat het over ADHD.Wat is het?Waar blijkt het uit?En hoe kan je ermee omgaan?De expert op dit gebied is professor, psychiater en oudhoogleraar Sandra Kooi.Al meer dan 30 jaar doet ze onderzoek naar ADHD bij volwassenen, ouderen en kinderen en de relatie met slaapstoornissen.Een wetenschappelijke aflevering over rust in je hoofd dus met professor en psychiater Sandra Kooi.En hoe is het met de rust in haar hoofd?Goed, ik eh zat net in de auto hier naartoe en eh ik luisterde klassieke muziek en ik dacht, ik zou wel een podcast willen luisteren, maar de politieke podcast die ik luister is er nog niet, merkte ik.
Toen dacht ik: "Ach, ik ik kijk naar de weilanden.Het is goed.Eh want ik heb al zoveel gedaan deze week.Laat me nou maar even niks doen of denken.En dat eh bevalt goed.En even een beetje bewust ademhalen en eh de buikademhaling eh voelen.Niet duwen, maar voelen.Hm hm.Ja, dat eh dat zijn goede momentjes.Ook al is het een beetje saai zo vijf kwartier in de auto.Maar dat eh dat eh ik verwerk de week een beetje zo in zo'n uur.Dan ben je wel aan het denken in de auto?Je denkt altijd een beetje.Ja.Eh de één meer dan de ander, maar echt helemaal niks in je hoofd.Dat je hoofd is altijd wel iets aan het regelen, aan het doen.Daar hebben we geen controle over.Eh nou ja, zonder hoofd zouden we niet leven, dan zouden we neervallen.
Dus het eh brein is constant bezig ook 's nachts om ons in leven te houden.Ja, dat is eigenlijk goed teken.Nou, niet alles.Nou, heel veel.Ik weet een beetje.Ja, ik heb veel van je gelezen of eh geluisterd vooral.Hm hm.Ehm ja, ik ik als als ik jou moet omschrijven zou ik zeggen zonder zonder jou zou er geen ADHD zijn of dan zouden we niet weten dat het bestond.Want daar heb je eigenlijk je hele leven eh al je tijd en aandacht aan besteed.Eh heel veel onderzoek gedaan naar wat is dat nou?En wat wat ik mij afvroeg en daarna gaan we kijken van wat is het en vooral als je dat hebt waar blijkt het uit?Wat kan je eraan doen?Toen je hiermee begon, ik denk meer dan 30 jaar geleden, toen ik kan me niet herinneren dat het woord AD HD ooit was gevallen toen.
Ehm hoe hoe ontdekte je dat?Waarom ben je daar onderzoek naar gaan doen?Hm hm.Nou, ten eerste zou ADAD er wel zijn zonder mij, maar misschien niet bij volwassenen in deze mate.Want mijn onderwerp is ADD bij volwassenen.Toen ik psychiater werd in 95 vorige eeuw, ik lijk nu echt heel oud, toen bestond ADD bij volwassenen niet.Daar heb je gelijk in.Maar ADD bij kinderen natuurlijk wel.Dat bestond al sinds 1960.Toen heet het minimal Brain Damage, kleine hersenbeschadiging.Maar die naam is weggelaten, want het bleek niet zo te zijn dat iedereen een hersenbeschadiging had.Het was namelijk zo dat sommige kinderen zuurstofgebrek hadden bij de bevalling en die hadden een kleine hersenbeschadiging en dat leidde tot iets wat wij nu ADAD noemen.Ehm dus die kinderen die eh wat ze dan wel hadden wisten ze niet.Dus ze hebben gewoon een beschrijving van de symptomen gemaakt.
Nou, dat is dat is de naam aandachtstekort en hyperactiviteit of eventueel één van beide ook.Eh maar dat dus ophield bij 18, dat dacht ik, want dat had ik geleerd.Het is een kinderstoornis en je groeit eroverheen.Maar ik kreeg een eh in mijn in mijn laatste keuzestage, psychotherapie of all places, kreeg ik een eh patiënten met borderline diagnose, borderline persoonlijkheidstoornis.En die dat zijn mensen die zijn impulsief en agressief en depressief.en eh nou ja eh roekeloos ehm en ze hebben heftige emoties die heen en weer schieten alle kanten op van blij naar boos en terug.En die vrouw die dacht daarvan dacht ik ze heeft het niet hè.Ze voelt niet als een borderline persoonlijkheidsstoornis.En dan dat is heel subjectief en vaag wat ik nu zeg en dat is zeker geen wetenschap maar het klopte wel.Dus ik heb in mijn vak ook wel goed geleerd naar mijn eigen gevoel te luisteren, want het was voor mij het begin naar de zoektocht.
Wat zou ze dan wel kunnen hebben?Ze zat dus op een afdeling voor klinische psychotherapie in het kader van die borderlijnstoornis.En ze voelde niet bordeline.En ik Wat is dat dan?Nou, zij manipuleerde niet in het contact.Echt een echte borderlijn die zegt iets naars tegen je in de wachtkamer.Oh, ik had een veel ervaren iemand verwacht.Als je daar als jonkie staat en dan voel je je meteen irritatie, maar ook onder je voelt je ook ondermijnd.En dat is wat borderline doet.Die gaat onder je huid meteen.En die weten ook meteen de zwakke plek.Hij hoeft ze alleen maar even te ruiken.Ik weet niet wat het is.Dat weten ze feilloos.En dan ineens komen er allemaal namen eh bij mij op.Niet doen.Laat gaan.Als je nu luistert en kijkt denk je vast ook: "Oh, die heeft borderlijn."Nou, dat weet ik niet hè.
Dat is dat is maar één symptoom.Je moet er negen hebben of vijf van de negen om precies te zijn.En het moet een heel patroon in je hele leven zijn.Dus zo makkelijk is de psychiatrie ook niet.Dus het is niet een checklist van eens één symptoom.Even voorzichtig.Maar dit meisje die voldeed absoluut niet aan dat manipulatieve.Ze was niet eh met mij bezig.Ze was gewoon ongeremd in alle opzichten.Ze was wel impulsief.Ze was wel depressief en ze was ook agressief.Ze sloeg haar lieve vader en dat vond ze heel vervelend.En wij dachten als ze nog wat groter is en die vader wordt nog wat ouder, wordt het een probleem misschien.En dit was dus een beetje was ook nog een meisje.Als het een jong is die is nog sterker, dan hebben ouders wel eens echt een probleem.Ehm nou, dit meisje ehm ik wist gewoon niet wat ze had, maar het niet weten is een heel goed uitgangspunt, heb ik geleerd.
En vooral om daar niet bij op te houden.Dus niet te denken: "Ik weet het niet, laat maar zitten."Of eh nou ja, het zal wel iets het is voor een andere dokter of een ander specialisme.Nee, wat is het wel?En eh ik ging toevallig naar een symposium toen over ADD bij kinderen, want ik had het enige college dat wij erover kregen in de opleiding gemist.Ik had een keer uitgeslapen denk ik.En ehm toen dacht ik nou, ik kan geen psychiater worden zonder te weten wat de meest voorkomende kinderaandoening is in de psychiatrie.Want dat is AD, de meest voorkomende kinderstoornis.Oh, hoeveel kinderen hebben het?Eh zo'n 3 tot 5%.En dat geldt eigenlijk voor alle leeftijden.Voor volwassenen ook.Ja.En is is mannen, vrouwen is is dat ook ongeveer gelijk?Ja, mannen en vrouwen zijn komt ongeveer even vaak voor.
En eh kinderen eh zijn jongens vaker gediagnosticeerd, dus meisjes worden ondergediagnosticeerd.Want zoals jij begreep, ADD begint per definitie wel in de kindertijd voor het 12e jaar met symptomen en na het 12e jaar met beperkingen door de symptomen op school en thuis.Nou, dit symposium leerde mij één ding dat ADAD niet overging bij 18.En toen kon ik de connectie met dat meisje maken en denken: "Zou zij zo iemand kunnen zijn?die impulsief, agressief, depressief eh ADAD heeft zonder dat wij dat weten of snappen of kunnen behandelen.Dus ik ben de criteria aan haar gaan vragen met haar ouders en haar zus.En zij zaten allemaal te huilen.Hm.Nou, dat gebeurt, ik stel elke dag diagnoses, maar ik ben niet gewend dat men hilt van ontroering.
Sandra beschrijft hoe een patiënt met een borderline-diagnose haar op het spoor zette van ADHD bij volwassenen. Ze legt uit hoe vaak ADHD voorkomt, waarom meisjes en vrouwen worden gemist en welke kenmerken in het dagelijks leven opvallen.
Maar dat deden zij.En waarom was dat?omdat het beter paste dan eh de borderline eh diagnose.Het paste als een jas, zeiden ze.Dus dat raakte mij ook.Ik dacht: "Hé, dit is gek, want dit kennen we niet.Ik kende niet, maar mijn collega's ook niet.Bij volwassen dit is nieuw."En eh ja, dat dan heb ik eh iets in mijn neus, dan wil ik erachteraan.Dat vind ik eh fascinerend.Dus zij was eigenlijk het begin van al jouw onderzoek.Ja, want als ik eh ik bedacht me dat dit dus voor meer borderline meisjes zou kunnen gelden en dat wij misschien dus misdiagnosticeren en dat heeft impact, want behandeling van een bordel meisje is psychotherapie jarenlang en ADD behandelingis voorlichting medicatie en coaching.En dat kan binnen een half jaar op de rit zijn.Dus dat is heel belangrijk dat mensen het verschil weten en vooral mijn collega's natuurlijk.
Maar ja, dat is de kennis die je nu hebt.Dat wist je toen natuurlijk ook nog niet.Ja, nou na dat symposium wel.Ja, toen was het echt al helemaal duidelijk dat je Nou ja, kinderen worden ADD kinderen eh hebben heel veel baat bij medicatie.Hm.Voor hun focus, voor hun eh onrust, voor hun impulsiviteit.En daardoor kunnen zij hun gedrag controleren en komen ze niet zo in de problemen als ze daarvoor kwamen.Dus dat is daarmee worden die kinderen minder afhankelijk van leraren en ouders die allerlei dingen voor ze moeten regelen omdat ze die structuur niet hebben van binnen.Het is echt wel een probleem als je ADD hebt.En medicatie heeft een slechte naam en het zou allemaal verkeerd zijn en je zou verslaafd kunnen worden in Maar natuurlijk zijn er is er een gebruiksaanwijzing en is er zijn er dos en moet je gecontroleerd worden door een
goede arts die weet wat hij doet en die ook kijkt of je nog bijkomende andere dingen hebt en dat in samenhang behandelt.Want ADD komt bijna nooit alleen.Hm.Wanneer heb je AD HD en je hebt ook ADD.Ehm want als we naar de samenleving kijken eh ja, we zijn druk, we zijn allemaal druk, we hebben stress en we zijn niet voor niks begonnen met deze podcast.Eh mensen zijn op zoek naar rust in hun hoofd.Die rust is er nooit.Brein staat altijd aan.Teveel prikkels van buiten af.Dus mijn gekke stelling is wel eens: iedereen heeft tegenwoordig wel ADHD of althans iets wat erop lijkt.Ehm waar zit nou het verschil tussen je bent gewoon heel druk en onrustig en je kan niet slapen of je hebt echt die stoornis?Ja.Nou ten eerste onze maatschappij maakt ons druk.We zijn helemaal losgezongen van de natuur en van buitenlopen en de wind in je haren.
En wie kan dat nog als je in een stad of in een flatje driehochter woont?Ehm we hebben milieuvervuiling.We eten verkeerd.We slapen niet genoeg.We hebben die die schermen die ons wakker houden.Er zijn heel veel redenen om AD-achtig gedrag te vertonen.Hm hm.Dus ik zeg wel, ik ben met je eens, de maatschappij veraddiseerd, maar dat betekent niet dat de maatschappij ADHAD heeft.Maar we laten stressachtig gedrag zien en slaaptekort zien, wat bij ADAD ook heel erg voorkomt.Maar ADAD is dus per definitie een kinderstoornis.Die begint voor 12e jaar met symptomen en na 12e jaar ook met dysfunctioneren.En het houdt niet op na je 18e en ook niet naar je 65.Maar als je het niet hebt ontwikkeld voor je 12e gaat het niet meer ontstaan als je 15 of 20 bent.Nou kijk het is niet zo eh hard te zeggen wanneer het precies ontstaat, hè.
Dat is een beetje lastig bij de in de psychiatrie.Kijk, we hebben geen eh bloedtest van je bent zwanger of niet.Dat dat hebben we niet.was maar waar, dan hadden we al die discussies niet.Maar het is vrij gradueel of je afwijkt of niet.Want iedereen is wel eens onrustig of ongeconcentreerd of impulsief.Zeker als je teveel koffie drinkt of als je slaaptekort hebt.Dan lijken de symptomen al heel erg AD-achtig.Maar ADAD is per definitie chronisch elke dag.Je kan er niet van wegkomen.Het is niet een gebonden aan stress van een periode.Kan het wel erger maken, maar het is er altijd.Het is erfelijk.Het is aangelegd.Het is biologisch.Eh maar dat hebben jullie onderzocht.Het is echt erfelijk.Ja.Nee, dat heb ik niet onderzocht.Dat hebben anderen al jaren geleden gedaan.Maar betekent dat dat beide ouders of één van de ouders ook ADHD heeft dan vaak wel soms een oom of tante of een opa en oma soms laten kan in de familie zitten.
Het zit in de familie al bijna altijd.Want ik vroeg me dat af van als een vader en een moeder nou niet die kenmerken hebben of misschien dat er wel iets in zit maar het uitt zich niet helemaal.Hm.En een kind heeft overduidelijk eh alle kenmerken dat je denkt van ja, maar nee, die kom bij een bij een dokter en die zegt: "Ja, maar dit kind heeft ADD."Dat die ouders dan denk ik: "Maar als het erfelijk is, hoe kunnen wij er dan geen last van hebben?"Hm hm.Dus het lijkt me ook soms verwarrend dan in zo'n gezin.Ja.Nou, we hebben Ik heb dat heel vaak natuurlijk gezien, want we doen de diagnostiek liefst met een ouder erbij en de partner van een volwassen iemand.als de ouder er niet meer is of niet meer kan vertellen dan een broer of zus.
Eventueel nog schoolrapporten van de lagere school.Want we willen heel graag wat meer houvast hebben over de kindertijd omdat volwassenen ook niet altijd alles zich goed herinneren.Als je aandacht slecht is, is je geheugen ook niet zo goed, want je hebt aandacht nodig om dingen in je geheugen op te slaan en op te halen.Dus dat is logisch.Dus het is allemaal niet zo keihard, hè.Het maar het gaat over langdurige patronen en dat is wel behoorlijk hard.Dus eh die ouders die zeggen vaak: "Nou, als hij of zij ADD heeft, dan heb ik het ook.Want ik was vroeger net zo en ja, ik heb er een beetje mee leren dealen of ik heb een baan of een partner die me helpt hè of die compenseert voor mijn onrust of ik heb het geregeld ofik heb genoeg geld om het te regelen."Kan ook hè.
Dus eh mensen die heel creatief en rijk geworden zijn met hun eh wilde brein, die hebben wel ook de structuur en de regelmensen kunnen inhuren om om dat te compenseren.Dus dat het is niet zwart-wit.Je hebt ook hele intelligente mensen die heel ver kunnen komen met ADAD, maar wel hun huis niet kunnen opruimen, hun administratie niet kunnen doen en daardoor de deurwaarde aan de deur krijgen.Dus zulke gekke dingen gebeuren en dat heeft niks met intelligentie te maken, maar met domweg saaie administratieve taken je daar niet toe kunnen zetten, het niet kunnen afmaken, het gewoon de motivatie niet kunnen genereren.En dat is een dopaminair probleem.Hm.Want kenmerken eh zijn bijvoorbeeld eh te laat komen, je verslapen, langer slapen.Eh geen focus kunnen houden, want mensen denken altijd: "Het is alleen maar druk zijn, maar het is veel meer natuurlijk."Ja, het is eigenlijk iets waardoor je last hebt om in de samenleving je leven te kunnen leven omdat je vaak te maken krijgt met problemen omdat je niet begrepen wordt.
Ik denk dat dat misschien een probleem is.Want ja, als de buitenwereld niet weet dat jij daar last van hebt of dat je het hebt en misschien weet je het zelf al niet.Eh waar leidt dat toe in het dagelijks leven?Waar hebben de mensen die die dat hebben het meeste last van?Eh ze hebben ontzettend veel last van de kritiek die ze krijgen.Ze krijgen namelijk onafgebroken elke dag kritiek.Hm.Je ben je er weer niet.Heb je weer je werk niet gedaan.Je hebt weer een fout gemaakt.Je hebt het over het hoofd gezien.Je hebt je spullen vergeten.Moet ik het weer achter je aandragen?Je hebt niet geluisterd.Ik heb het al 10 keer gezegd.Waar was je met je hoofd?Ja, heel herkenbaar.Dus eh ik vraag altijd wat zei de meester of de juf op school?Eh want dat is het symptoom wat je wil.
dat waar je naar op zoek bent.Ook als iemand zich niet herinnert dat hij zo was, herinnert hij zich wel de kritiek.Want wij onthouden negatieve dingen helaas veel beter dan positieve.En dus mensen met ADD zijn over het algemeen eh overgevoelig voor kritiek.Dus ze doen of ze verwerpen het en ze zeggen: "De wereld is gek, maar ik niet."Of ze denken: "Het ligt aan mij en ehm ik heb eh ik ik de niet.Ik ben slecht.Ik eh ik ben lui.Ik ben dom.Ik ben ik eh ik kan het niet.Ik ben een loser.Dat is het negatieve zelfbeeld is het resultaat bij 90% van eh mijn cliënten dat heb ik eh ze gevraagd.
Er wordt besproken hoe ADHD vaak samengaat met depressie, angst, verslaving en vooral slaapstoornissen. Sandra legt uit hoe melatonine, een vertraagde biologische klok en chronisch slaaptekort de klachten kunnen versterken.
Hier ben je ruim 30 jaar mee bezig geweest.Dus je hebt heel veel van dit soort mensen zelf één op één gezien en gesproken.Ja.Ehm hoe heb je ontdekt wat laten we zeggen het medicijn is?En dan bedoel ik niet de concertain, maar hoe je een behandelplan kan opstellen om iemand te helpen.Want je je zijn het je kunt daar dus mee leren omgaan en dan kun je er vrij makkelijk nou ik weet niet of je er vanaf kan komen, maar dat je na een aantal maanden er wel mee kanleven.Hm hm.Dat wist ik niet.Nee.Nee.Waar heb je gezeten?Nou ja, dit advies zou ik graag aan al die mensen willen meegeven die zeggen: "Ja, maar ik heb dit dus ik kan er niks aan doen."Ja.Nee, kijk, het is waar dat als het eh als je het in je gene hebt en het je hebt het vanaf je kindertijd en nog steeds, je hebt het elke dag, je moet er elke dag mee dealen.
Het is echt echt extra zwaar voor je om iets te presteren, je school af te maken, net zo goed te zijn als een ander met dezelfde intelligentie.Je je voelt je dus minder omdat je minder presteert dan iemand die net zo slim is als jij.Of misschien ben je nog slimmer.Dat is helemaal irritant.Maar dat is frustrerend.Dus dat maakt je ook heel verdrietig, maar ook heel onmachtig.Maar leidt dat ook vaak tot depressie.Ja.Eh maar ook los van dat ADAD depressogeen kan zijn, hè.zeggen je kan er somber van worden omdat je niet weet wat het is en geen geen greep op hebt.Eh is er ook gewoon meer aanleg voor depressie bij ADAD en voor angststoornis en voor verslaving en voor slaapstoornis.Verschillende kan ik allemaal vertellen.Is het ook erfelijk dan?Eh soms gedeeltelijk.Depressie is minder erfelijk dan ADAD.
Kan erfelijk zijn.Komt ook in families voor.Maar ehm depressie is heeft een hele heterogene achtergrond.Wat is dat nou?Dat het heel verschillende achtergronden kan hebben.Dus als je drie maanden niet slaapt, word je waarschijnlijk ook depressief.Alleen al daarvan.Alleen heb je een andere aanleiding.Ja.Oké.Dus het hoeft niet altijd genetisch te zijn.Maar ADAD is heel vaak wel genetisch en ehm ehm maar heeft dus heel veel comorbiditeit, zeggen we dan bijkomende stoornissen.En ook een persoonlijkheidstornis, autisme, bipolair, kan allemaal samen met ADD voorkomen.Dat is bijna 75, nee 75% heeft minimaal één bijkomende aandoening.En gemiddeld in mijn poli hebben ze er drie of meer.Dus dat is heel gewoon dat je minstens een slaapstoornis hebt.Als je ADD hebt, daar had je het al over.Eh de meeste mensen zijn late slapers, avondmensen.80%.Dat is zo ontzettend veel dat ik mij ben gaan afvragen: is ADD eigenlijk een slaapstoornis?
Kunnen we ADD verbeteren door de slaap aan te pakken en goed te behandelen?En dan bedoel ik niet met cognitieve gedragstherapie of een antipiekertraining, want dat is eh lichtpul vergeleken bij waar we mee te maken hebben.Want het laten slapen blijkt een stoornis te zijn van de klok.Je eigen innerlijke klok die zit in het brein.En die is gewoon te laat afgesteld.En waarom?Geen idee.Maar we hebben dat gemeten door eh bij 41 mensen die laatst liepen en ADD hadden eh melatonine aanmaak te meten in speeksel.Dat is makkelijk.Dan kan je met een zo'n watje elk uur meten.Een slaaphormoon.Slaaphormoon.Melatonie is slaaphormoon.En het wordt anderhalf uur later aangemaakt gemiddeld bij ADD mensen vergeleken bij controlles.Dus mensen zonder.En dat betekent dat als melatonine stijgt, een bepaald level bereikt, dan duurt het nog 2 uur voor je in slaap kan vallen.
Bij ADAD 3 uur.Dus er is ook nog een delay, een vertraging in het moment dat je gaat slapen.Dus mensen met ADD slapen tussen 1 en 3 zo'n beetje.Eh en het lukt ze heel slecht om om 11 uur echt te slapen.tenzij ze een nacht hebben doorgehaald, dan kan iedereen het.Maar eh dat is dat is niet wat ik bedoel.Ik bedoel een patroon waarbij je eigenlijk liever 's avonds actief bent en nog even dit of dat wil doen of een een geweldig idee hebt om uit te werken terwijl het tijd is om te slapen.Jouw lichaam is daar niet klaar voor als je melatonine nog niet op pijl is.Kunnen we heel makkelijk wat aan doen, want die pilletjes bestaan.En het enige is je moet weten wat de dosis is en jouw tijd.En die tijd hangt dus af van jouw hoe jouw klok is ingesteld.
En hoe weet je dat dan?Kun je eh uitvragen.En je kunt ook eh niet moeilijk doen en zeggen iedereen om om eh 9:30 10 uur een half tot 1 mg.Dat is mijn eh rule of thump hè, de de vuistregel.Want iedereen heeft een beetje verschillend ritme en patroon.En dit ritme dat leg je dan eigenlijk van buiten op.Door om 10 uur eh dat halve pilletje melatonine te nemen, een halve millig, zeg je tegen de klok: "Hallo, dit is een signaal dat je over 2 uur gaat slapen."Ja.En dat is heel effectief.Buitengewoon effectief.Vooral voor mensen met hun laten slaap, want bij hen is dat wat nodig is.Ja.Dus dat dat pakt heel goed.En we hebben ook onderzocht of dat inderdaad de ernst van ADAD doet afnemen.En dat is zo.Dat hebben we placebel gecontroleerd onderzocht.Dus het effect is dat het ongeveer de helft doet van wat medicatie doet.
Maar als je dus melatoline gaat slikken Ja.en mensen slapen daardoor beter omdat ze slapen eerder.De klok gaat eerder zeggen je je hè we we willen naar bed, je gaat slapen.Dus er is meer rust.Ja.Je slaapt langer, je maakt meer uren.Domweg meer uren.En die zijn nodig om de zeg alle andere uitwerkingen te laten verminderen.Even een korte onderbreking.Misschien herken je dit.Je wil meer rust, maar in je hoofd blijft het maar doorgaan.Dit kan je helpen.In de Meditation Moments App vind je een breed aanbod aan meditaties, slaapverhalen, ademhalingsoefeningen, rustgevende muziek en meer om je te helpen ontspannen, zodat je beter kan slapen en weer rust in jezelf kan voelen.Van korte sessies voor tussendoor tot langere meditaties om echt de diepte in te gaan.Je kan de app 7 dagen gratis proberen via de link in de omschrijving of scan de QR-code die je nu in beeld ziet.
Minder spanning, minder stress, meer rust.Probeer het zelf maar eens.Nou kijk wat krijg je van slaaptekort?Depressie, vreetbuien, slechte concentratie, slecht geheugen, eh emotionele uitbarstingen, eventueel irritatie in woedebuien.Hm.Klinkt heel ADAD-achtig.Het is niet raar om te denken dat eh slaaptekort verwant is aan ADAD.vooral als het chronisch is.En het is chronisch, want het is ook weer een erfelijk dingetje.Dat laat de melatonine.Want dit heb je eh de laatste 10 15 jaar ook heel erg veel onderzocht, die die relatie daarussen.Ehm zeg je dan eigenlijk van nou die ADD is min of meer gevolg van de slaapstoornis of is het altijd geleerd aan elkaar?Het is in ieder geval komorbide.Dat wil zeggen dat het dus in 80% samen voorkomt.Ja.Eh maar het is ook weer niet de enige slaapstoornis.En ik weet eigenlijk nog steeds niet wat ADAD precies is.
Dat klinkt raar voor iemand die dan geacht wordt alles te weten.Maar ik weet natuurlijk helemaal niet alles.Maar ik ben wel heel nieuwsgierig en daar kan ik ook niet stoppen met onderzoek doen.Maar mijn nieuwste theorie is en die heb jij gehoord in mijn afscheidsrede dat ADAD een eh een een ja een systeemziekte is.En met systeem bedoel ik mental en physical.Dus lichaam en geest zijn allebei betrokken bij iets wat we ADAD noemen.En alleen die drie symptomen, druk, impulsief en ongeconcentreerd, dat dekt de lading volledig niet.Dat is maar een heel klein topje van de ijsberg eh wat opvalt hè als kinderen zo druk zijn.Maar ze hebben ook allergieën, ze hebben ook hypermobiel bindweefsel.Wat maakt dat je ehm gevoelig bent voor infecties en ontstekingen zoals prikkelbaar darm, zoals migraine, zoals ehm psoriasis, zoals reuma, zoals eh nou ik kan wel doorgaan, want het hele systeem kan aangedaan zijn, maar ook het brein.
En dat was voor mij een giga eyeoper, want ik heb geleerd dat eh we scheiding hebben tussen lichaam en geest.En ik zou je de bloedherenbarrière kunnen noemen.En de bloedherenbarrière die zorgt dat in dat ontstekingen die je in je bloed hebt niet zomaar de brein in kunnen.En dat is heel verstandig, want het brein moet je heel zorgvuldig afschermen van dat soort negatieve invloeden.En de scheiding van de bloed hersenbarrière is bindweefsel.En dat bindweefsel is niet altijd zo dicht als we zouden denken en willen.Vooral bij mensen met hypermobiel bindweefsel.Wat is hypermobiliteit?Dat zijn mensen die zijn buitengewoon lenig.Die kunnen bij wijze van spreken hun benen in hun nek leggen.Die kunnen met gestrekte benen hun handen plat op de grond zetten zonder ooit geoefend te hebben.Eh die kunnen de spagaat als kind die kunnen hun vingers eh helemaal 90° omhoog eh doen.
Nou, dat lukt mij eh 30.Ja.Eh ik heb het ook niet.De Indonesische danseressen, de de mensen in het circus die in de trapezen hangen, die van die torens bouwen, dat zijn hypermobiele mensen.Dat is extreem.En je hebt ook minder extreme varianten.Maar het kenmerk van hypermobiliteit is dat het dat de huid en de slijmvlies en de bindweefsel eh rekbaar is.En als het rekbaar is, is het ook doorlaadbaarder.Hm hm.Zo stel ik het mij in ieder geval voor.En dan zeg je dan gaat dat bloed er doorheen komt er toch in in het brein terecht?Het eh niet het bloed gaat ja het bloed komt ook in het brein.Maar die bloedhersenbarrière die laat dus eh allergenen door virussen bacteriën.En we hebben dat ook van long van COVID geleerd.Covid gaat het brein in.Ja.En dat wilden we ook niet weten, maar het is wel zo.
En COVID creëert daar klachten als concentratieproblemen.Hm.Eh depressie, angst, klachten, prikkelbaarheid.Hm.Eh moeheid, hoofdpijn, brainfolk.Brainfolk is natuurlijk concentratiestoornis.
Sandra introduceert haar bredere visie op ADHD als een systeemziekte waarin lichaam en geest samen meespelen. Ze bespreekt hypermobiliteit, ontstekingen, long covid, voeding en de rol van het microbioom in de klachten.
Ehm dus en niet toevallig hebben mijn patiënten ook meer covid en longcovid.en ME CVS chronische vermoeidheid.We wisten nooit zo goed wat het was, maar nu denken we dat ME CVS ook een virale achtergrond heeft.Net als COVID.Maar bij covid zaten we er bovenop en konden we het precies zien wat er gebeurde en dat er inderdaad een virus is aangetoond met een met een test en dat dat virus welenswaar niet meer aantoonbaar is.Maar nog steeds zijn er bij longcovid fysieke en mentale klachten die het functioneren plat leggen.Gewoon helemaal plat leggen.Die mensen zijn echt heel ziek.Eh dat is niet iets wat tussen de oren zit.Ja, wel degelijk, maar dan biologisch.H en wij moeten dus eh die ziekte ook als biologisch benaderen, anders blijven die mensen gewoon niet ziek.En dat gaat om een half miljoen Nederlanders die eh niks niet kunnen functioneren door long Covid enme.
Ik ik wil nog wel naar ja, ga maar terug de behandelmethode, maar wat je nu zegt brengt me op iets anders, want je hebt ook een aantal keer geroepen.Deze groep mensen is heel erg vatbaar, ik weet niet of je dat eh zo kan zeggen, voor burnout.Hm hm.Eh en niet één keer, maar meestal volgt er dan nog wel een tweede, derde, vierde keer waarvan ik altijd zeg: "Ja, hou nou eens op met al die burnouts tegenwoordig.Ziek, zwakke, misselijk.Eh jongens, stel je niet aan.Ja, stel je niet aan, weet je, het kan een keer gebeuren, maar wat is nou werkelijk de oorzaak?"Ehm nou, het is niet zo moeilijk als je weet dat er chronische slaapstoornissen zijn en chronische stress bij ADAD.Maar ik kan me voorstellen dat je ook een niet kan slapen omdat je altijd maar ligt te piekeren over dingen waar je in je leven niet mee overweg kunt.
Ja, leer daarmee omgaan.Ja.Nou, dan doe je een training en dat helpt dus niet.Nee, want die training is niet de oorzaak dat jij niet slaapt.De oorzaak dat jij niet slaapt is wel goed, piekeren helpt niet, maar waardoor word je bijvoorbeeld als je bent ingeslapen toch weer wakker 's nachts?Nou, misschien heb je rusteloze benen of aapneu.Dat zijn de twee andere grote jongens of meisjes die de slaap verstoren bij ADAD.Hm hm.Allemaal uit onderzoek hè.30 40% van de mensen met ADD heeft er nog een slaapstoonnis bij of drie.Ze hebben er gewoon drie.Het is niet te geloven.Ik ik dacht dat ik het goed deed met behandelen van de laatste slaapfase tot ik ging screenen en toen ik ben nog lang niet klaar.Het is echt onvoorstelbaar hoe hoe alles clustert bij ADD.Alle ziekte en aandoeningen die je maar kan verzinnen.
Dus er is echt iets loos.En het is niet aan de mensen om te zeggen doe eens beter je best.Dat is dat hebben ze dat doen ze want ze willen heel graag.Het zijn geen luie donders maar ze kunnen gewoon niet overeind komen ongeveer omdat ze zoveel aandoeningen ook hebben.Ja.Nou, als wij dat niet zien, dan gaan we ze slecht behandelen.Dus eerst is het heel belangrijk dat je eh toch weet dat je dat hebt, zeg maar, toch dat label krijgt.Dat geeft duidelijkheid.Ja.En vervolgens is er dus een behandeling mogelijk los van medicatie.Ja.Of is het in combinatie met medicatie?Ja, liefst met in combinatie, want dat is de meest effectieve.Kijk, natuurlijk kan je er heel lang over praten en je kan je steun zoeken en kan je allerlei apps doen.Eh maar dat maakt niet dat jij beter gaat concentreren.
Ne dat maakt niet dat je rust in je hoofd krijgt.Ja, misschien als je een heel hele week zen oefening hebt gedaan wel.Maar hou dat maar eens vast de week daarna.Dan gaat je eigen brein weer overnemen zoals het was.Hoe doen jullie dat nu dan tegenwoordig met mensen die die in de praktijk komen zeggen van nou ja die je constateert dat dat die klachten er zijn?Ja.Ja.Maar we behandelen het ergste eerst.Ja, we zijn gewoon dokters en ik zeker kijk heel medisch naar ADAD.Eh dus ik kijk eerst naar slaap.Want als je niet slaapt, dan is je stemming onderuit.Dan is je eet heb je eetbuien.Dan is je gewicht uit control.Dan eh heb je daar weer last van.Het is een eh nou er zijn is een cascade van ellende door slaaptekort.Slaap gaat eerst.Stemming ook.Want als je depressief bent, kan je ook nog suicidaal zijn of het hele leven niet meer zien zitten.
Dus dat moet gewoon eerst.Dat is erger.Angstoornis ook.Mensen die in paniek zijn bij alles.Nou, die moeten gewoon daarvoor eerst behandeld worden.Dus ik ben eventjes bezig daarmee voordat ik aan de ADHADD nog maar toe kom.Dan als er als ze vrouw zijn en hebben ze premenstruele depressie elke maand tot suïdaal aan toe.Bij hen verloopt dat heftig.En dat is bij de helft van de vrouwen met ADAD.Ze hebben postnatale depressie.60% van de ADADD vrouwen heeft postnatale depressie gerapporteerd in mijn onderzoek.60.Dat is heel veel.Dus dat betekent dat in klinieken voor postnentale depressie moeten ze standaard gaan screenen op ADAD om die vrouwen beter te helpen.In de overgang duurt 2 tot 10 jaar harchidi.Die begint eerder bij ADAD.hebben we pas onderzocht in een groot IJslandsonderzoek in de bevolking van IJsland.Vanaf 35 jaar begint de overgang al bij vrouwen met ADAD en bij vrouwen zonder is dat tussen 40 en 45 pas.
Dus dat is 5 jaar eerder.Ehm het betekent dat ze klachten krijgen die ze die niemand begrijpt, want niemand weet dat.Dus daarom vertel ik het graag hier.Eh begint eerder.En dus als je gekke klachten hebt van ik ben heel prikkelbaar, ik kan niet meer slapen, ik eh heb gewrichtsklachten, mijn haar valt uit, ik kan niet scherp zien, ik ben zo moe, eh ik ben eh ik ehheb nergens meer zin in, ik ben depressief.Dat zijn allemaal overgangsklachten.Dat hebben jullie allemaal niet.Wees blij.Wees heel blij dat je geen vrouw bent, want dat valt niet mee.Er is allemaal wat aan te doen, maar als je het niet weet, dan leid je onnodig.En helaas de weten de huisartsen dit ook nog niet, want dit is keinieuw.Dus van vorig jaar dit onderzoek en dat duurt altijd even voordat dat eh bekend wordt.
En daarom informeer ik vrouwen zelf en daarom heb ik het hoofdhart hormonennetwerk opgericht met eh een gynecoloog en een cardioloog om meer artsen hierbij eh te betrekken.Maar ik was gebleven bij de behandeling.Ja.Ehm nou goed, als ik dan als we dan de komorbiditeit onder controle hebben, iemand slaapt, iemand is niet meer zo moe, iemand is niet meer depressief, niet meer in paniek, dan kunnen we aan ADAD beginnen.Want ADAD behandel je met voorlichting, medicatie en coaching.Dus we praten en we geven pillen en we leggen heel veel uit ook om iemand in staat te stellen zichzelf te vergeven.Hm hm.Waarom moet hij zichzelf vergeven?Nou, omdat hij zijn hele leven gehoord heeft dat het aan hem of haar lag.Jij zei net ook nog zoiets, maar dat ga je misschien toch anders over denken.Ja, natuurlijk.Want het is niet hun schuld.
En wij moeten echt tegengif bieden in de behandeling om dat om dat zelfvertrouwen terug te geven, terug te krijgen.Moet iemand uiteindelijk zelf doen natuurlijk door positieve ervaringen op te doen.Ja, maar dat kan niet zonder hulp als je als je gewoon zo bent vastgelopen.En ehm dus acceptatie, zelfacceptatie, zelfcompassie is heel belangrijk.En dat moeten wij ze geven door het stigma op te tillen en zeggen: "Luister, dat is niet jouw fout.Het is niet jouw schuld, maar je kan er wel wat aan doen en ik nodig je uit eh dat aan te pakken, want dit is je kans.En het kan echt.Ik moet ze ook een beetje moed geven, want ze denken altijd: "Ja, dat kan ze wel zeggen, maar het is mijn hele leven nog nooit gebeurd."Nou, wij gaan echt iets anders doen dan tot nu toe, zeg ik dan.We gaan het ook heel compleet aanpakken.
Lichaam en geest, hè.Dus als je migraines hebt of als je een prikkelbare darm hebt, kijk ik ook naar.Ik behandel ook met antihistaminica nu.Ik denk ook na over dieten.Als iemand duidelijk buikpijn heeft naar het eten van brood of pasta, dan gaan we daar eens eventjes naar kijken of dat wel zo slim is.En als dat de klachten vermindert, vermindert dat ook de breininflammatie, denk ik.Kan ik niet bewijzen, maar dat denk ik intussen wel.Dus inflammatie, ontsteking van de darmen, het de de hersenen, eh het hele systeem, longcovid heeft allemaal met elkaar te maken.Nu duizelt het je misschien, maar mij duizelt het ook wel eens hoor.Maar toen toen ik hierchter kwam, dat is nog niet zo lang geleden, 5 jaar geleden, toen dacht ik: "Oh nee, dit wil ik eigenlijk niet weten, want nou moet ik helemaal overnieuw beginnen."En niemand gelooft dit natuurlijk.
Dus ik moet ook heel veel onderzoek doen om dit aan te tonen.Nou, dat zijn we aan het doen.Mijn promofend die zijn aan het aantonen dat deze cluster van problemen lichamelijk en en en mentaal eh bij ADAD inderdaad mega aanwezig zijn.Bij 4000 vrouwen hebben we dit uitgevraagd eh in een online survey internationaal.En dat wordt binnenkort ook eh gepubliceerd als het goed is.Dat die hypermobiliteit bij 50% voorkomt en dat die eh inflammatie bij 95% voorkomt op gemiddeld vijf domeinen.Hm.Maar voeding is dus een enorm belangrijk onderdeel.Ja.Waarmee je eh sturing kan geven aan het gedrag.Ja.Ja.Ik word dus steeds holistischer.Zo was ik echt niet.Maar ik heb geleerd en eh ik denk ook dat het erg helpt mijn patiënt.Ik krijg ze op de rit.Ik vind eigenlijk hoe moeilijker de patiënt hoe leuker.Hm.Want ik heb tegenwoordig tools om er wat mee te kunnen.
En ehm het wil niet zeggen dat wat ik nu vertel dat dit common knowledge is.Dit is nog grotendeels niet bekend in Nederland en in de zorg.Dus wees niet boos op je huisarts als je hier nog nooit van gehoord heeft of je psychiater of je psycholoog.Want dat kan ook nog niet.Het Ik vertel het je nu.Ja, maar het is het is vers van de naald eigenlijk.Ja.Uit mijn hoofd.Anderzijds is het een logica ook vind ik dat je zegt van ja eh je wordt wat je eet.Dus eh als je allemaal verkeerde ongezonde dingen eet of die juist stimuleren dat je heel je lichaam onrustig wordt, word je geest dat ook.Red Bull Red Bull 20 koffie.Dat doen mensen met AD, want die dat bevordert hun focus.En als ze daarmee doorgaan is dat zo of denken ze dat?Nee, het is zo.
Dat is ook zo.Koffie is een stimulans stimuleert je brein.Nou, hoe denk je dat?Maar tot op zekere hoogte toch Sandra?Ja, tot op zekere hoogte.En je krijgt daarna hartkloppingen en je wordt heel gejaagd.Dat is niet dat zijn de bijwerkingen van cafeïne, hè.Dus dat vind je niet prettig en dan dan stopt dat.Of je krijgt diarree.Vind je ook niet prettig, hè.Dus eh dat is met medicatie ook zo.Het moet gedoseerd en het moet getimed.Niet teveel, niet te weinig.En dat moet liefst ook begeleid worden, niet zomaar wat doen.Ja.En het geldt ook voor drugs die hè eh cocaïne en eh cannabis en alcohol kunnen allemaal je dopamine versterken op een bepaald moment.Daarna neemt het weer af.Dus heel veel mensen zijn verslaafd eh of geweest eh met alle gevolgen van dien.Is allemaal slecht voor je lichaam.
vet eten, niet tijd nemen om te koken, uit de muur eten, kantenklare maaltijden eten.We weten dat het niet goed is, maar we doen het omdat we zo slecht georganiseerd zijn als ADDRs, hè, kunnen niet eh gezonde dingen bedenken en en een recept erbij en dat ook nog met de kinderen en hetwerk en de auto en hè, het is gewoon too much.Ja, maar het gevolg is wel dat je rommel naar binnen slaat en ja, dat geeft rommel in je darmen.Die bacteriën die moeten die al die koolhydraten verwerken.En dat zijn bacteriën die onaangename stofjes produceren die naar je brein gaan.Dat hebben de microbioom die eh biologen uitgevonden.Dus je kan beter groente en vezels eten.Die maken die bacteriën die dat afbreken maken fijne stofjes waar je beter door voelt.
Dit deel gaat over gradaties van ADHD, diagnostiek en waarom vrouwen vaak onderkend worden. Ook komt de behandeling aan bod: eerst comorbiditeit aanpakken, daarna voorlichting, medicatie, coaching en praktische leefstijladviezen zoals melatonine.
Ja.Zijn er bepaalde gradaties dat je zegt van nou iemand heeft een beetje AD tot heel extreem?Ja, zeker.Maar de de degene met de meeste ADAD kunnen we het best helpen, want dat klinkt misschien raar, maar die heeft ook het meeste vooruitgang met de behandeling.Ja.Meeste afname van En daar is het ook het meest duidelijk te diagnostiseren dat je zegt van nou, dit is zo overduidelijk.En bij andere mensen weet je het niet helemaal zeker.Kijk, iemand die alleen aandachtsproblemen heeft, die daar zie je het niet aan de buitenkant, dus dan moet je het heel goed uitvragen.Daar hebben we een interview voor.De Diva 5.Het diagnostisch interview voor ADAD.En de vijf verwijst naar de DSM5, het eh kookboek voor de psychiatrie, het receptenboek.We maken hem nu eh in een eh herziene versie voor vrouwen.Want vrouwen hebben dus die cyclische klachten.
Ze hebben ehm maskeren hun klachten meer dan mannen.Mannen zijn gewoon ruzloos, impulsief en eh chaotisch en eh die hebben daar minder rem op.Vrouwen gaan heel erg proberen in het in het vakje te passen.Die gaan perfectionistisch zijn.die gaan keihard werken tot midden in de nacht om toch af te krijgen.Want vrouwen hebben sowieso alle vrouwen de behoefte om erbij te horen en om het goed te doen.Een goede moeder, een goede vriendin, een goede vrouw te zijn.Eh een goede werknemer.En dat is best eh veel eisend voor vrouw, want die hebben wel vaak ook meer taken nog dan mannen in huis en met de kinderen.En ze zijn ongeorganiseerd.Dus dat is keihard werken.Ik zeg het is job from hell om vrouw met ADAD te zijn.Hm hm.Eh maar vrouwen presenteren zich dus wat beter dan mannen.En ze hebben ook vaker het inattente subtype, dus alleen aandachtsproblemen met misschien eetbuien, slaapproblemen, eh emotionele uitbarstingen in voor de menstruatie, woede buien, eh misschien koopziek, misschien schulden, misschien ehm ja, onmatigheid in dat opzicht.
Hm hm.Eh maar vrouwen worden dus gemist.Heel lang zijn ze gemist.Nu zijn ze met een inhalslag bezig.Sinds we daar met z'n allen, ik met het ADAD netwerk in Nederland eh en in het buitenland eh lawaai over maken, over publiceren, artikelen schrijven, podcast geven.Hm hm.Eh gaan vrouwen dat ook herkennen?En ehm ja, dan zegt de GGZ: "Nou, is alweer een ADR.We gaan de gaan de wachtlijst eh gaan een stop inzetten, want we kunnen het niet meer aan."Dat is wel zuur.Hoe lang zijn de wachtlijsten op dit moment?rustig een jaar of meer.Dus als ik denk dat ik iets heb wat wat behandeld zou moeten worden, ga ik naar de huisarts.Huisarts stuurt mij naar de GGZ.Hm hm.En de GGZ zegt dan: "Een jaar wachten."Rustig.Ja.Nou, heeft iedereen daar een mening over die nu kijkt?
Jij bent professor, oudhoogleraar, psychiater.Wat hoe hoe ervaar je dat zelf dan?Want ik vind het verschrikkelijk.Je zet je hier je hele leven voor in.Dan heb je een behandelplan.die zegt van: "Nou, wij hebben een oplossing om deze mensen te helpen."Maar het systeem, de zorg zegt dan: "Ja, kunnen we niet aan."Nee, dus ja, wat wat er nodig is, is nog steeds hetzelfde wat ik al 30 jaar doe.Educatie, educatie en educatie.Want pas als mensen inzien dat geen lichtprobleem is en geen aanstellerij, maar echt een handicap, eh die behandeling verdient, maar die behandeling is ook buitengoon effectief.Het helpt bij 70 80% die medicatie.Dat is echt waanzinnig.Dat is beter dan welk antidepressief ook.En ik heb geen aandelen.Ja, maar dat is een andere.Er wordt ook wel eens antidepressiva gegeven.Ja, voor depressie en angst geven we gecombineerd.
Gaat heel goed bij ADAD.Ja, maar daar moet je wel heel goed bij weten wat je voorschrijft en hoelang mensen dat gebruiken, toch?Dat weten we ook.Jullie wel.Ja hoor.Maar ik hoor best wel vaak van ja, maar dat is verslavend of daar kom je nooit meer vanaf.Dus is dan een misperceptie?Ja, de antidepressieven zijn niet verslavend, maar je hebt wel chronische vormen van depressie.Dus als je dan je medicijn stopt omdat je denkt: "Het gaat toch goed, ik heb het al 3 jaar."Hm hm.Maar je hebt je hele leven eigenlijk depressies gehad, dan is de kans dat het terugkomt heel groot.Hm.Dat is geen verslaving.Dat is een chronische aandoening die weer terugkomt.Dus dat is ook in het in het spraakgebruik eh verwarrend.Hm.En het kan dus zijn dat je er niet vanaf komt omdat je het echt nodig hebt.
Maar zit dat dan in het brein of in je zenuwstelsel?Ja, het zit in je brein en in je zenuwstelsel en in je hele systeem.Ja.Dus op het moment dat je stopt met die medicatie die dat reguleert, gaan de symptomen weer ontstaan.Nou, niet bij iedereen, maar kijk als je hoe vaker je depressief bent geweest en dan heb ik het over langer dan 2 weken, maar liever nog maanden, jaren, want dat is chronische depressie die die die duurt maanden ofeh elk jaar z maanden.Dan heb je elk jaar z maanden een rotjaar, rot halfjaar waarin je onderpresteert en niet kan functioneren.Hou ermee op zeg ik.Hou op met lijden.Dat hoeft niet.En wees niet zo bang voor die medicijnen.Ja, ze worden misschien te vaak voorgeschreven, maar ik ik vrees dat we dat we best vaak angst en depressie hebben met z' allen.
Hm hm.En dat dat dat klopt en dat we het niet accepteren.Daardoor lijden mensen dus meer.Ja.En vallen ze uit op de arbeidsmarkt waar we allemaal mensen tekort komen.Ze schieten allemaal niet op.Laten we de dingen onder ogen zien en niet zo bang doen.Ja.Ja, dat vind ik dan naar die eh de oplossing toch een beetje ehm ik kan me voorstellen je zit te kijken, te luisteren nu en je herkent het bij jezelf.Hm hm.Ehm maar je hebt nog niet het label.Ga je als eerste naar een huidsarts om erover te praten?Zeg je ik heb die mevrouw gezien in die podcast en eh nou ik zou zeggen ga niet meteen naar de huisarts.Ga je eerst inlezen.Ja, er is ontzettend veel informatie op internet over ADD.Slechte en goede natuurlijk.Er zijn heel veel influencers.Eh sommige zijn oké en andere die denken dat één symptoom een diagnose is.
Dat hè dat is natuurlijk niet zo.Waar vind je de goede informatie?Eh op mijn eh bijpq.nl.Die heb ik zelf geschreven.Ehm je vindt eh je kan ook eh het diagnostisch interview downloaden.Diva 5 eh center.ee.In in alle talen 38 talen hebben we.Je kunt ook ehm ehm even denken hoor.De ADHD powerbank heb ik gemaakt in het Engels eh met 40 video's over ADD omdat mensen met ADD moeite hebben met lezen.Zetten de linkjes erbij.Ja.Ja, want dan kun je gewoon eh een video van 20 minuten kijken over hoe stel je de diagnose, wat is de behandeling, eh wat is eh hoe vaak komt autisme voor of bipolair of depressie of wat dan ook.Dus en de vrouwen en de hormoonen en de slaap, alles zit daarin.En we zijn, ik Dora Wchenk, mijn collega, werken daar nog steeds aan om dat uit te breiden en ook met het systeemidee over ADD komt daar binnenkort in eh als nieuwe video.
Hm hm.Dat is een abonnement.Dat moet je voor betalen omdat we dat anders niet kunnen onderhouden.Ehm dan is er dus het adadnetwerk.nl waar je eh behandelaren kan vinden in heel Nederland.Dat heb ik eh 30 jaar geleden opgericht.Dat zijn specialisten.Dat zijn mensen die zeggen: "Ik kan ADAD behandelen."Wij kunnen dat niet altijd controleren, want dan moet je een hele certificering opzetten.Dat is niet de bedoeling.De bedoeling is zichtbaar maken waar de kennis is.Hoeveel mensen zijn dat ongeveer?Dat zijn een paar honderd eh professionals voor kinderen voor heel Nederland.Ja, professionals.En oh ja, je hebt ook nog ADAD centraal, die vergeet ik bijna.die heeft zich helemaal gespecialiseerd in ADHD alleen met ook welkombiditeit, maar die doen korte programma's van een half jaar.En dat is dus heel fijn als je alleen ADADD hebt of alleen ADD in slapen, want dat red je nog wel in een half jaar.
Maar heb je meer, dan heb je ook waarschijnlijk wel de GGZ zelf nodig.Hm.Je zei eerder, een een half jaar is zo'n beetje de periode om het te behandelen en dan kom je een behoorlijke stap vooruit.Als je alleen ADAD en slaap laten slaap hebt, dat kunnen we wel fixen in een half jaar.Ja.Is het iets wat ooit kan overgaan als je dat zo mag noemen?Ik heb nog niet verteld over coaching bedenken.Nee, coaching heb je nog niet gehoeken.De coaching is eh begeleiding van een psycholoog.Ja.Die die je helpt om eh wat je overkomen is te duiden, het een plek te geven, te verwerken, te accepteren en ermee om te gaan.Doe je dat wel vanaf het begin direct?Oké.Ja.met pillen en praten gaat tegelijk, want dat is meest effectief.Dan kunnen mensen het ook een beetje eh ja, het stof laten zakken en al die indrukken en al die veranderingen.
Want het verandert echt je brein als je de medicijnen gebruikt.Je je kan dingen die je nooit kon.Je kan opruimen.Je hebt overzicht.Je je bent minder verreetachtig en chaotisch.Je kan stil zitten helpen.Ik weet het niet of je het helpt het voor iedereen hebben.Ik heb het wel eens geprobeerd eh omdat ik dacht ik ik moet toch weten hoe Rita alleen voelt.Ik durfde niet te langen, maar de kortwerk heb ik dan wel een keer gedaan.Heb het zelf geprobeerd op zaterdagochtend toen ik geen kwaad kon.En ehm heel je huis opgeruimd.Nou, ik ging opruimen.Ik zat met mijn man in de tuin te ontbijten en er gebeurde ik ben altijd degene die eerste de tafel afruimt, want ik ben best geordend.Maar ik ging het doen voordat we klaar waren.Dat vond ik vreemd, want dat was natuurlijk niet nodig.
Maar ik was zo gedreven om te gaan ordenen dat ik wat ik begon te doen terwijl we eigenlijk nog rustig zaten.En toen dacht ik: "Dit is het effect.Dit is het effect."Ehm behalve dat mijn hart sneller sloeg en dat ik me een beetje gejaagd voelde wat de bijwerkingen zijn.Die vond ik helemaal niet zo leuk.Maar verder had het voor mij geen meerwaarde, want ik heb geen ADAD.Dus wat er gebeurt is dat je dan wel de bijwerking hebt en misschien een beetje iets van een verbetering of een onnodige verbetering merkt.noem ik geen meerwaarde.Dus ehm natuurlijk wil iedereen graag gefocust zijn en op tijd kunnen zijn en ze overzicht hebben, maar dat heb je helemaal niet nodig als je goed slaapt en niet somber bent en geen add hebt.Dan heb je dat helemaal niet nodig.Dan heb je wel de bijwerking.
Dus ik zou zeggen niet doen, hè.Maar heb je ADAD, dan is het heel heel nuttig en ook heel effectief.En die coach is dat een ik wil niet zeggen willekeurige coach of maar is dat een coach of moet dat een gespecialiseerde psycholoog zijn op dit gebied?Ja, ik heb het liefst een goede psycholoog die weet wat ADHADD is en depressie en angst en bipolair en die dat allemaal in zijn in zijn pakket heeft.Want dat zien wij allemaal bij ADAD.Ja.Hoe weet ik wat een goede psycholoog is?Nou, die vraag ik eigenlijk heel vaak, want ik stuur ook wel eens mensen door en dan zeggen ze: "Ja, maar wie is dan goed?"Ik zeg: "Ja, nou ik denk dat bij ADAD centraal en bij PSQ in Nederland eh men gespecialiseerde mensen zitten waar je een beetje vanuit mag gaan dat ze verstand van zaken hebben.
ADAD netwerk is de kans ook groot.En verder andere psychologen moet je op de website kijken of ze überhaupt over ADAD praten en hoe ze erover praten.Ja, als ze zeggen het is je eigen schuld dan zou ik er niet heen gaan."En als ze zeggen we hebben er verstand van en we leren jou om eh ermee te dealen.Dat dat klinkt al beter hè.Dus doe onderzoek.Ja.voordat je ergens naartoe gaat.Ja, even terug naar die GGZ.Ehm GGZ wordt allemaal vergoed.Hm hm.Coaches en andere psychologen die je inhuurt ook of moet je daar voor betalen?Eh dat dat varieert, want je moet een contact met zorgverzekeraar hebben om vergoed te worden en daarvoor moet je aan allerlei eisen voldoen en niet iedereen heeft daar zin in.Dus er zijn praktijken die geen contract met de zorgverzekeraars hebben, want ze moeten dan met heel veel zorgverzekeraars contracten hebben en dan heel veel eis, dus heel veel werk.
Dus er zijn ook eh instellingen die zich zelfstandig vestigen en die zeggen: "Je moet eh je krijgt 70% vergoed, want de zorgverzekeraar vergoed wel 70% bij ongecontracteerde zorg."En dan moet de patiënten de rest bijbetalen.En soms eh hebben ze dat in de prijs verrekend.Ik weet niet hoe ze het allemaal doen, want ik zit daar niet.Maar dat moet je dus wel ook even checken.Ja.Ja.Ja.Wat kan je er zelf aan doen als je natuurlijk eh misschien wel dat hele traject ingaat of voordat je dat gaat doen dat je denkt van ja, maar ik kan wel aan mijn voeding werken of ik kan ditdoen.Ik moet juist dit ik moet elke dag op dezelfde tijd naar bed gaan.Wat heb je een lijstje eh wat wat helpt?Tuurlijk.Ja, ik zou zeggen begin met je slaap.Maar zeggen ga eerder naar bed dat zal niet werken, want dat hebben ze al 100 keer geprobeerd.
Dat is nou biologisch niet zo makkelijk.Dat lukt je even en daarna vergeet je het en ben je weer laat.Maar je kan wel zelf bij de apotheek eh je kan bij de drogist eh 0,5 mg melatonine halen en dat om 10 uur elke dag gaan innemen met een timer.Dat kan je doen.Maar je moet heel precies zijn en dat is dus al best wel moeilijk als je ADAD brein hebt hè, want dat is even leuk en nieuw.Maar daarna denk je: "Ja, het zal wel.Ik heb het niet nodig, want ik sliep gister zonder", zeggen ze dan tegen mij.Ik zeg: "Len melatonine is een langdurig onderhoudsbehandeling."En we hebben getest dat als je er twee weken mee stopt, ben je weer net zo laat als je was.Dus het werkt gewoon uit.Je moet het blijven nemen.Het is niet verslavend, het is niet gevaarlijk, maar je moet niet overdoseren.
Als je 3 mg neemt, word je suf overdag.Dus dat moet je niet doen.Je moet echt luisteren wat ik zeg.Ze doen niet wat ik zeg hoor.Totdat het fout gaat.En dan denkt ze: "Oh, die ze zei oh wat zei ze nou ook weer?Een half pilletje.Half millig.Half mgram.Ja, we hebben die die namelijk onderzocht en die is al genoeg.Die is gewoon genoeg.Dus het hoeft niet zoveel.Dus je kan het gewoon bij dat halen en je kan het proberen.
De focus ligt op wat mensen zelf kunnen doen, zoals slaap verbeteren, voeding aanpassen en omgaan met alcohol en schermgebruik. Sandra verbindt dit aan bredere maatschappelijke onrust, digitale overprikkeling en de noodzaak van meer buiten zijn en verbinding.
En als je dan merkt dat je eerder gaat slapen en langer gaat slapen, dan eh ga je ook rustiger worden.Het gaat niet weg, de ADAD, maar het helpt wel een beetje.Hm hm.En je bent minder prikkelbaar.En dat zijn toch fijne dingen op je werk en thuis, toch?En alcohol.Alcohol.Ja.Eh dat helpt niet hè.Dat helpt even om te ontspannen en in slaap te vallen.Maar daarna krijg je de eh uitwerking van alcohol in de nacht en dan word je wakker en dan lig je meteen met jouw brein weer te piekeren.Dat geldt voor iedereen.Maar is het bij ADD eh eh nog ernstiger dan?Ik denk het wel.Omdat ADDers al slecht slapen en dan doen ze met alcohol nog schepje bovenop.Ja.Dus alcohol is natuurlijk geen oplossing.Bovendien is dat wel verslavend.En heel slecht voor je slokdarm, voor je maag, voor je longen, voor je hele systeem, voor kankerontwikkeling.
En dat hoef ik allemaal niet te zeggen.Nee, better not.Zo min mogelijk.Wat wat moet je eh liever niet eten om te verminderen?Of zijn er dingen die juist wel moet eten om het te verbeteren?Ja, je moet eh eh heel veel groente eten en het lekker klaarmaken, zodat je er verslaafd aan wordt.Ja.Dus koop een boek voor snelle smakelijke gerechten met groente.Hm hm.En verander je leefstijl.Nou, dat is heel moeilijk wat ik zeg, want het gaat helemaal niet vanzelf.Behalve als je er al helemaal aan toe bent en zelf ook hebt bedacht: "Nou, is dit misschien het laatste zetje."Ehm er zijn hele leuke kookboeken om eh ja, denk ik, ik ga toch geen recept lezen.Nee, het moet een kort recept zijn, anders lees je het inderdaad niet.Snap ik.Maar maar zijn er bepaalde dingen waarvan je zegt: "Nou, pasta of eh hete kruiden dat moet je niet doen."
Nou, dat verschil hangt van jouw darm af wat jij wel en niet aan kan.Als jij glutenovergevoelig bent zou ik zeggen stop er helemaal mee.Ja.En dan ga je van opknappen.Is best moeilijk, maar het kan wel.Kan je dat weer uit bloedonderzoek halen wat je wat je dan beter wel en niet kan eten?Nee, dat dat vertelt jouw mondslijmvliesje zodra je een hap neemt en daar moet je naar luisteren.Hm.Dus als jij een tomaat eet en je krijgt een ruw gevoel in je mond of spinzie of aubergine, dat zijn beruchte histamineerijke groentes, eh dan doet hij dat ook in je darm.Hm hm.Dat zo leg ik het mijn patiënten uit.Eh en als hij dat in je darm doet, dan krijg je dus een opgeblazen gevoel, prikkelbare darm, diarree, buikpijn na afloop.Ja, doe het lekker niet en neem een vervanger.
Het kan ook zijn dat je teveel vlees eet, hè, of dat je eh Maar dat is een kwestie van zelfonderzoeken.Ja.En en en overlezen.Overlezen.Ja.Ja.Aan de ene kant is natuurlijk eh altijd goed om jezelf te verdiepen.In dit geval helemaal dat is denk ik weer een probleem, want ja, ik kan die aandacht en die concentratie niet houden om boeken te gaan lezen of op internet te kijken om Ja.Ja.om het te verdiepen.Maar toch zou je dit wel moeten doen, hè.Bot.Nou, op een gegeven moment als je het interessant vindt ga je het ook doen als mens met ADD.Want als je geïnteresseerd bent heb je een hyperfocus.Dan kun je heel goed focussen.En daarom zijn games ook zo verslavend voor mensen met ADD omdat dat de hele tijd beweegt en af.Zijn ze dan ook extra goed in die games?
Dat weet ik niet, maar waarschijnlijk wel, want ze doen het meer.Ja, hè.Ze hebben meer geoefend.Maar nee, alles wat je interessant vindt, dus als jij nu aanslaat op voeding of op slaap, dan is de kans dat je nu naar de drogist gaat best wel groot.Of dat je dat je toch eh bedenkt: "Ik ga toch die glutus een keer proberen weg te laten."Als je denkt dat klopt en kijken hoe je voelt, ja, dat is motiverend.En als je dan merkt dat het resultaat heeft, dan wordt blijft de motivatie en dan stop je nog een keer en dan denk je: "Oh ja, wat heb ik nou niet meer gedaan?"Dat vergeet je helaas.Dan moet iemand het weer tegen je zeggen en dan ga je het weer doen.Hoop.De structuur is heel belangrijk.Ja.Briefjes om jezelf misschien te helpen herinneren.Eh mensen mijn mensen maken alleen maar briefjes.
Ja.Hele bureaus vol.Ja.Hele systemen digitaal waar je niet meer doorheen komt zo uitgebreid zijn.Die heleallen van briefjes.Dus dat helpt niet als je daar raak je in verdwaald.Ja.Eh je hebt echt echt iets nodig om je te kunnen focussen op dat soort dingen.Hebben jullie wel eens meditatie geprobeerd met deze mensen?Eh ik niet, maar ehm eh ik geloofde namelijk aanvankelijk niet dat mijn patiënten zich konden concentreren op meditatie, want je moet namelijk je hoofd stilzetten.Ja.Door dat gewoon te oefenen.En dat is dat hoofd gaat maar alle kanten op.Dat is heel moeilijk.Maar toch schijnen sommige mensen te kunnen, maar denkt niet iedereen.Nee, ik denk dat het heel moeilijk is, want als ik je zo hoor, dan denk ik van ja, dat hoeven we niet eens te gaan proberen.Ja.Aan de andere kant weet ik dat het heel veel mensen die zeer onrustig in hun hoofd zijn wel helpt.
Denk van ja, wellicht zou het ja, maar niet iedereen die onrustig is in zijn hoofd heeft ADD.Het zijn ook mensen die bijvoorbeeld lifestress hebben, hè, gescheiden zijn, overleden partner, failliet, eh weet ik wat.Grote stress genereert ook een soort overspanning in je brein wat maar blijft de rondjes draaien om het op te lossen terwijl je het niet kan oplossen.Want het moet gewoon slijt en het moet gewoon je moet het uitzitten.Het is verdriet, het is naar hè.En dat is gewoon een hele hele moeilijke periodes zijn dat waarvoor meditatie wel heel goed kan helpen als je geen ADAD denk ik wel.Als we voorbij de ADAD gaan en even eh maatschappij breed kijken naar nou ja, iedereen om ons heen, onze generatie, de nieuwe generaties, ehm is jouw perceptie dan dat we veel meer onrust ervaren in ons leven nu danbijvoorbeeld toen wij klein waren of onze opa's en oma's?
Zeker.Ja.Ja.En heeft dat met de prikkels van buiten te maken?Dat heeft te maken met onze digitale digitale maatschappij.Ja.En dat we eh dat alles draait om geld en prestatie en niet om liefde of aandacht of eh de natuur verbinding.Verbinding.Ja, dat zijn we aan het kwijtraken.En dat er zijn ook heel veel mensen die daar terug verlangen en naar terug willen.Ik denk dat jij er één van bent, maar ik ook.Hm hm.Eh eh dus ja, we moeten omkeren een keer, want de natuur gaat kapot.Het milieu wordt verpest.We kunnen straks niet meer ademen.Maar dit weten wij dat weten heel veel mensen.We weten het, maar we zijn stone eigenwijs.Nee, dat vind ik ook heel moeilijk, hè.Dus ja, want dan denk ik van ja, je moet daar op school al heel vroeg mee beginnen.Ja, op heel veel gebieden, maar op school in de educati.
Misschien is de telefoon uit de klas toch wel heel verstandig überhaupt om de kinderen de gelegenheid te geven met elkaar te zijn.Ja.en iets te beleven met elkaar anders dan schermen.Ik vind het eigenlijk zielig als je bedenkt hoeveel we op schermen zitten en hoe weinig emoties we met elkaar delen en meemaken.Want dat is rijkdom.Dat is een rijkdom die we laten liggen omdat we zo ingezogen zijn in die digitale wereld.Wat is de magie van zo'n schermpje?Ga ik je uitleggen.Ik heb een dochter die is é jaar oud.Hm.En wij proberen zoveel mogelijk alles wat schermen is bij haar weg te houden.Hm hm.Maar daar liggen er allemaal speeltjes en dingetjes en een telefoon.Hm hm.En zij grijpt naar de telefoon.Hm hm.Dat één jaar en dat kon ze ook al toen ze 10 maanden was.Dat vindt ze leuk.
Dan kan ze scrollen en dan gaat ze naar de foto's en vindt ze het vooral leuk om naar foto's of filmpjes van zichzelf te kijken.Want mijn telefoon staat vol met 1000 foto's en filmpjes van haar.Ja.En dan ligt ze helemaal dubbel van het lachen.En dat al haar focus gaat naar dat scherm.En toen dacht ik van wat is het dat dat moet dus iets zijn, want we hebben dat haar niet aangeleerd.Nou, dat weet ik niet wat je haar hebt aangeleerd.Misschien heeft ze jou zien zitten met dat ding.Nee, want wij proberen juist als zij erbij is, dan doe je het niet.Dat dat zij niet zien dat wij eh dat je eigenlijk ook verslaafd bent.Nou ja, het is mijn werk, hè.Ja.Ja, tuurlijk.Ja.Nou, ik denk eh ons brein gaat aan op beweging en geluid.Dus wij zijn sterk visueel ingestelde wezens.
Dat zal voor de overleving belangrijk zijn geweest in het oerwoud vroeger of in de grotte weet ik het.Ja.Hè?En ehm wij moesten altijd waakzaam zijn, onszelf beschermen in de oertijd eh en nog wel.Dus als er iets beweegt en dat doet een scherm wel en een speeltje niet, behalve als het een speeltje is wat beweegt.En dan moet je daar iets voor doen.Of het moet een eh mobiel zijn of het moet een eh een autootje zijn wat je zelf moet aandrijven.Maar het is allemaal nog veel.Het valt in het niet bij wat een scherm meteen doet voor je.Dus een scherm geeft visuele input en dat in een hoog tempo met wisselende prikkels.Daar kan niks tegenop.Maar leidt dat tot dopamine in een babybrein?Ja.Ja, tuurlijk.Bij ons ook bij iedereen.Ja.Ja.Maar ik vroeg me af, is dat dan bij zo'n klein mensje ook al dat dat zo gestimuleerd wordt?
Ja.Wow.Het is net een mens.Het is net een mens.Ja.Ja.Maar goed, wat je zegt, ik denk ook op school beginnen met ga weer naar buiten.Kwaliteitstijd zonder schermen.Ik denk dat we daar een hele beweging op moeten maken.Dus niet van je mag iets niet, maar je krijgt iets heel waardevols ervoor terug.En dat moeten we ook invullen voor de mensen, voor de kinderen.Ja.Hè, dus dus dat naar buiten zijn, dat spelen, dat klimmen, dat rennen, eh dat lekker eten, gezelligheid erbij mogen horen.H dat mis je allemaal in de digitale wereld.Ja.Het is eerder eng.Je wordt afgezeken, je wordt gecritiseerd, je wordt buiten de groep geplaatst, plaatsen blootfoto's van je.Je durft niet meer naar school.Het is verschrikkelijk wat we met die dingen doen.Denk je dat er minder psychische problemen zijn als we, zoals je schetst minder in die digitale wereld zouden leven?
Nou, kijk, ik denk dat dat deels zo is.Stress en het eh alle problemen van het digitaliseren die we noemden, die zullen afnemen natuurlijk.Maar de psychiatrie blijft.Psychiatrie wordt daar niet door veroorzaakt.Psychiatrie is deels aanleg, deels omgeving, deels voeding, deels inflamatie, stress.Eh dus ja, multifactorieel.Ja.En dat zal niet weggaan door de de schermer te verwijderen.Nee.En die digitale wereld gaat ook niet weg.Dus we moeten ermee omgaan.Nee, we moeten eh proberen het ook af en toe niet te doen en dan iets te doen wat waar we waar we ons beter door gaan voeden.Ja.
In de afsluiting geeft Sandra haar belangrijkste boodschap mee: oordeel niet te snel en verdiep je in ADHD. De aflevering eindigt met een oproep tot meer begrip, liefde en aandacht voor elkaar.
Als je een boodschap mag meegeven tot slot aan de wereld, de mensen, wat zou je nog willen zeggen?Oordeel niet te snel.zeker niet over mensen met AD verdiep je erin.En eh ja, ik zou bijna zeggen heb elkaar lief, maar daar komt het wel op neer.Ja, want we hebben elkaar nodig.Dat is een hele mooie boodschap.Ja, Sandra, dankjewel.Alsjeblieft.Dankjewel voor het kijken en luisteren.Wat neem je mee uit deze aflevering?Ik ben benieuwd.Laat het ons weten in de comments en dan zien we je graag bij een volgende Rust in je hoofd podcast.