# เปิดโปงอคติใน AI Bias in AI models

**Channel:** TiyaAIOfficial
**Source:** https://www.youtube.com/watch?v=pnS0A2rGPr8
**Transcript page:** https://www.withtranscript.ai/video/pnS0A2rGPr8

## Chapters

- 0:00 — AI สะท้อนอคติในสังคม
- 1:04 — วิธีพิสูจน์อคติในโมเดล
- 3:29 — ตามหาต้นตอของอคติ
- 5:09 — ผลกระทบจริงและบทสรุป

## Transcript

**[0:00]:** เคย สงสัย ไหม ครับ ว่า ปัญญา ประดิษฐ์ หรือ AI ที่ เรา กำลัง สร้าง กัน อยู่ ทุก วัน นี้ เนี่ย มัน กำลัง สะท้อน อะไร บาง อย่าง เกี่ยว กับ ตัว เรา เอง อยู่ มัน ไม่ ใช่ แค่ เรื่อง ของ โค้ด หรือ ข้อ มูล นะ ครับ แต่ มัน เหมือน เป็น กระจก บาน ใหญ่ ที่ สะท้อน อคติ ใน สังคม ของ เรา กลับ มา ให้ เห็น แบบ ชัด ๆ เลย วัน นี้ ล่ะ ค่ะ เรา จะ มา ลอง สำรวจ เงา ที่ ซ่อน อยู่ ใน เครื่อง จักร พวก นี้ กัน เอา ล่ะ ครับ ลอง ดู 2 ประโยค นี้ กัน ตัว ละคร หลัก คือ ผู้ ชาย กับ ตัว ละคร หลัก คือ ผู้ หญิง คือ เนื้อ หา มัน แทบ จะ เหมือน กัน เป๊ะ เลย ต่าง กัน แค่ คำ ว่า ชาย กับ หญิง แต่ เชื่อ มั้ ครับ ว่า AI ที่ ถูก ฝึก มา ให้ วิเคราะห์ ความ รู้ สึก ของ ประโยค เนี่ย สามารถ ให้ คะแนน ความ รู้ สึก เชิง บวก กับ ประโยค นึง มาก กว่า อีก ประโยค นึง ได้ ซะงั้น

**[0:43]:** นี่ แหละ ครับ คือ โปม ปริศนา ที่ เรา จะ มา ไข กัน ใน วัน นี้ คือ ปัญหา นี้ มัน ไม่ ใช่ แค่ บั ธรรมดา ๆดา ใน โปรแกรม นะ ครับ ที่ แบบ แก้ โค้ด นิด หน่อย แล้ว ก็ หาย แต่ มัน เป็น ปัญหา ที่ ลึก กว่า นั้น เยอะ เลย มัน คือ การ ที่ AI เนี่ย สืบ ทอด อคติ ของ เรา ไป แบบ ไม่ รู้ เนื้อ รู้ ตัว เลย เหมือน เป็น มรดก ตก ทอด ทาง ความ คิด ที่ เรา ส่ง ต่อ ให้

**[1:04]:** มัน ไป เต็ม ๆ เอา ล่ะ ครับ พอ เรา เริ่ม สงสัย แล้ว ว่า AI มัน มี อคติ แล้ว เรา จะ พิสูจน์ มัน ได้ ยัง ไง ล่ะ มัน มี กระบวน การ ทาง วิทยาศาสตร์ อยู่ นะ ครับ ที่ จะ ใช้ ตรวจ จับ เงา ที่ เรา มอง ไม่ เห็น พวก นี้ คำ ถาม สำคัญ เลย ก็ คือ เรา จะ พิสูจน์ เรื่อง นี้ ใน ทาง วิทยาศาสตร์ ได้ ยัง ไง ว่า AI ตัว หนึ่ง เนี่ย มัน ลำเอียง จริง ๆ ไม่ ใช่ แค่ เครื่อง บังเอิญ หรือ ว่า เรา คิด ไป เอง คำ ตอบ ก็ คือ นัก วิจัย เขา ใช้ กระบวน การ ที่ รัด กุม มาก ๆ ครับ มี ทั้ง หมด 4 ขั้น ตอน เลย เพื่อ ที่ จะ แยก และ วัด ผล อคติ ออก มา ให้ ได้ ลอง นึก ภาพ ตาม นะ ครับ ว่า นี่ คือ กระดาน สืบ สวน ของ นัก สืบ เลย ขั้น แรก ก็ เตรียม ข้อ มูล ดิบ ก่อน จาก นั้น ก็ เอา ไป ฝึก โมเดล AI ของ เรา พอ ขั้น ที่ 3 ก็ ให้

**[1:48]:** AI ลอง ให้ คะแนน ข้อ มูล ชุด ทด ลอง ดู และ สุด ท้าย ก็ นำ ผล มา วิเครา์ เพื่อ หา ค่า อคติ ที่ ซ่อน อยู่ ออก มา หนึ่ง ใน เทคนิค ที่ สำคัญ ที่ สุด เลย นะ ครับ เค้า เรียก ว่า Sample Masking เป็น วิธี ที่ ฉลาด มาก คือ นัก วิจัย จะ สร้าง บท ความ ขึ้น มา 2 เวอร์ชั่น ที่ เหมือน กัน เป๊ะ ๆ เลย นะ ครับ แต่ เวอร์ชั่น นึง จะ ใช้ คำ ศัพท์ ที่ เกี่ยว กับ ผู้ ชาย ทั้ง หมด ส่วน อีก เวอร์ชั่น ก็ จะ ใช้ คำ ศัพท์ ที่ เกี่ยว กับ ผู้ หญิง ทั้ง หมด เพื่อ ทด สอบ ดู ว่า AI จะ ตอบ สนอง ต่าง กัน หรือ เปล่า เพื่อ ให้ เห็น ภาพ ชัด ๆ นะ ครับ อย่าง รีวิว หนัง ต้น ฉบับ เนี่ย มัน ก็ จะ มี ทั้ง คำ ที่ เกี่ยว กับ เพศ ชาย และ หญิง ปน ๆ กัน ไป ใช่ ไหมั้ ครับ เขา ก็ จะ เอา มา แปลง เป็น เวอร์ชั่น หญิง ล้วน คือ ทุก คำ สรรพนาม คำ นาม ถูก เปลี่ยน

**[2:30]:** เป็น เพศ หญิง หมด เลย แล้ว ก็ ทำ แบบ เดียว กัน กับ เวอร์ชั่น ชาย ล้วน ที นี้ ละ ครับ เรา ก็ จะ เปรียบ เทียบ ผล ลัพธ์ กัน ได้ แบบ หมัด ต่อ หมัด เลย แล้ว ผล ลัพธ์ ที่ ได้ คือ อะไร น่ะ หรอ ครับ โอ้โห น่า ทึ่ง มาก คือ โมเดล AI ให้ คะแนน เวอร์ชั่น ของ เพศ 1 ใน แง่ บวก มาก กว่า อีก เพศ นึง อย่าง สม่ำ เสมอ เลย ครับ แทบ จะ ทุก การ ทด ลอง เลย นะ ฮะ เป็น การ ยืน ยัน เลย ว่า อคติเนี่ย มัน เกิด ขึ้น จริง ๆ แต่ เรื่อง มัน ยัง ไม่ จบ แค่ นั้น ครับ นัก วิจัย ยัง เจอ เบาะ แส่ ที่ สำคัญ มาก ๆ อีก อย่าง หนึ่ง ดู เหมือน ว่า ยิ่ง โมเดล AI มี ขนาด ใหญ่ ขึ้น ซับ ซ้อน ขึ้น ค่า อคติ กลับ ยิ่ง สูง ขึ้น ตาม ไป ด้วย ซะงั้น จาก กราฟ นี้ เรา จะ เห็น เลย นะ ครับ ว่า โมเดล Albert Large ซึ่ง เป็น โมเดล ที่ ใหญ่ ที่ สุด เนี่ย มี ค่า อคติ สูง

**[3:17]:** กว่า โมเดล ที่ เล็ก กว่า อย่าง Bird large และ distill bird อย่าง เห็น ได้ ชัด เลย โอเค ที นี้ เรา รู้ วิธี วัด อคติ แล้ว คำ ถาม ต่อ มา ก็ คือ แล้ว ไอ้ อคติ ทั้ง หมด เนี้ย มัน มา จาก

**[3:29]:** ไหน กัน แน่ เรา มา ลอง ตาม รอย หา ต้น ตอ ของ มัน กัน ดี กว่า ครับ ผู้ ต้อง สงสัย ราย แรก เลย ที่ ทุก คน พุ่ง เป้า ไป ก็ คือ ข้อ มูล รีวิว หนัง ที่ ใช้ ใน การ ฝึก AI นั่น แหละ ครับ ก็ น่า จะ ใช่ ใช่ มั้ ครับ ดู เป็น แหล่ง ที่ มา ที่ ตรง ที่ สุด แล้ว แต่ ผล กลับ กลาย เป็น ว่า ผู้ ต้อง สงสัย ราย นี้ บริสุทธิ์ ครับ คือ นัก วิจัย เขา ลอง ลบ หรือ ปรับ สมดุล คำ ศัพท์ เกี่ยว กับ เพศ ใน ข้อ มูล รีวิว หนัง แล้ว พบ ว่า มัน แทบ จะ ไม่ มี ผล อะไร กับ อคติ เลย นั่น ก็ หมาย ความ ว่า อคติ นั้น มัน ถูก ฝัง มา ก่อน หน้า นั้น แล้ว ล่ะ ครับ ประเด็น สำคัญ มัน อยู่ ตรง นี้ ครับ แอร์ติน นี้ เปรียบ ไป ก็ เหมือน DNA ดิจิตอล เลย มัน ถูก สืบ ทอด มา จาก ข้อ มูล ข้อ ความ จำนวน มหาศาล ที่ AI ใช้ เรียน รู้ ใน ช่วง แรก ๆ

**[4:14]:** อย่าง ข้อ มูล จาก Wikipedia หรือ หนังสือ ออนไลน์ ต่าง ๆ ซึ่ง ข้อ มูล พวก นี้ ล่ะ ครับ ที่ สร้าง ความ เข้า ใจ พื้น ฐาน ต่อ โลก ทั้ง ใบ ของ มัน ขึ้น มา และ นี่ คือ หลัก ฐาน ชิ้น เอก ที่ แบบ พีค มาก ครับ มี งาน วิจัย ชิ้น หนึ่ง พบ ว่า การ ลบ ข้อ มูล บท ความ ออก ไป แค่ 0.07% สามารถ พลิก กลับ ผล กระทบ ของ อคติ ได้ ทั้ง หมด โอ้โห ลอง คิด ดู สิ ครับ แค่ ข้อ มูล ส่วน เล็ก ๆ ที่ แทบ จะ มอง ไม่ เห็น สามารถ เปลี่ยน วิธี ที่ AI มอง โลก ได้ ทั้ง ใบ เลย นี่ แสดง ให้ เห็น ว่า ข้อ มูล ที่ ใช้ สอน AI ใน ตอน แรก เนี่ย มัน ส่ง ผล กระทบ มหาศาล ขนาด ไหน ย้ำ อีก ที นะ ครับ 0.07% 07% เท่า นั้น เอง เป็น ตัว เลข ที่ น้อย มาก ๆ เลย นะ ฮะ แต่ กลับ มี พลัง พอ ที่ จะ เปลี่ยน ทิศ ทาง อคติ ที่ AI เรียน รู้ มา ได้ แบบ

**[4:59]:** หน้า มือ เป็น หลัง มือ เลย มัน ชี้ ให้ เห็น เลย ว่า โมเดล พวก นี้ มัน อ่อน ไหว ต่อ ข้อ มูล ที่ ใช้ ฝึก มาก จริง ๆ เอา ล่ะ ครับ พอ เรา ไข ปริศนา ได้ แล้ว ก็ มา ถึง คำ

**[5:09]:** ถาม ที่ สำคัญ ที่ สุด แล้ว ครับ แล้ว ไง ต่อ ผล กระทบ ของ แคินี่ ใน ชีวิต จริง ของ เรา คือ อะไร กัน แน่ ทำไม เรื่อง นี้ มัน ถึง สำคัญ นอก ห้อง ทด ลอง ล่ะ นัก วิจัย เขา บอก ไว้ ชัด เจน เลย ครับ ว่า สิ่ง นี้ ไม่ เพียง แต่ จะ ไป ตอก ย้ำ ความ ไม่ สมดุล ที่ มี อยู่ แล้ว ใน สังคม แต่ ยัง อาจ นำ ไป สู่ ความ เสีย หาย ทั้ง ทาง การ เงิน และ สังคม โดย ตรง ได้ เลย ตัว อย่าง เช่น ใน กระบวน การ รับ สมัคร งาน การ ตรวจ จับ คำ พูด แสดง ความ เกลียด ชัง หรือ แม้ แต่ ระบบ รวบ รวม ข่าว สาร ลอง นึก ถึง กรณี ที่ ใกล้ ตัว เรา เข้า มา อีก นิด นะ ครับ สมมุติ ว่า มี แอป ส่ง ข้อ ความ อัจฉริยะ ใน มือ ถือ ที่ มัน สามารถ แนะ นำ คำ ตอบ ให้ เรา ได้ จาก การ วิเคราะห์ แอป ส่ง ข้อ ความ แอป 1 เนี่ย เขา พบ ว่า มัน มี การ เชื่อม โยง

**[5:54]:** อาชีพ กับ เพศ ตาม ภาพ จำ เดิม ชัด เจน มาก เลย ครับ ตัว อย่าง เช่น อาชีพ อย่าง พนักงาน ต้อน รับ หรือ พยาบาล ก็ จะ ถูก เชื่อม โยง กับ ผู้ หญิง ใน ขณะ ที่ วิศวกร หรือ CEO ก็ จะ ถูก เชื่อม โยง กับ ผู้ ชาย นี่ แหละ ครับ คือ ตัว อย่าง ที่ ทำ ให้ ปัญหา อคติ ที่ ดู เป็น เรื่อง ไกล ตัว กลาย เป็น เรื่อง ใกล้ ตัว เรา ขึ้น มา ทัน ที และ ที นี้ เรา จะ ทำ ยัง ไง กัน ต่อ ไป ล่ะ ครับ ปัญหา นี้ มัน ก็ คือ ภาพ สะท้อน อคติ ใน สังคม ของ เรา เอง ที่ มัน ดัน ไป ปรากฏ อยู่ ใน เทคโนโลยี ที่ เรา สร้าง ขึ้น มา กับ มือ และ ตอน นี้ ก็ ถึง เวลา แล้ว ที่ เรา ต้อง หัน มา เผชิญ หน้า กับ มัน อย่าง จริง จัง สรุป ประเด็น สำคัญ ที่ เรา ได้ คุย กัน ใน วัน นี้ เลย นะ ครับ ข้อ แรก โมเดล AI เนี่ย สามารถ มี อคติ ทาง เพศ แฝง อยู่ ได้ จริง ๆ

**[6:38]:** ข้อ 2 อคติ นี้ มัน ถูก สืบ ทอด มา จาก ข้อ มูล ข้อ ความ มหาศาล ที่ มนุษย์ เรา สร้าง ขึ้น เอง นี่ แหละ ครับ เหมือน เป็น DNA ดิจิทอล ของ มัน เลย ข้อ 3 โมเดล ที่ ใหญ่ และ ทรง พลัง กว่า อาจ จะ ยิ่ง ขยาย อคติ พวก นี้ ให้ แรง ขึ้น ไป อีก และ ข้อ สุด ท้าย ที่ สำคัญ ที่ สุด คือ ทั้ง หมด นี้ ส่ง ผล กระทบ ต่อ ความ เป็น ธรรม ใน ชีวิต จริง ของ เรา ตั้ง แต่ การ จ้าง งาน สื่อ ไป จน ถึง แอป ที่ เรา ใช้ กัน อยู่ ทุก วัน สุด ท้าย นี้ ใน ขณะ ที่ AI กำลัง สร้าง อนาคต ให้ กับ เรา ทุก คน คำ ถาม ที่ อยาก จะ ทิ้ง ท้าย ไว้ ให้ ได้ ฉุก คิด กัน ก็ คือ แล้ว เรา กำลัง สร้าง อคติ แบบ ไหน ฝัง ตรง ไป ใน อนาคต นั้น ด้วย หรือ เปล่า เรา